ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗର ଆରମ୍ଭ ନିଶ୍ଚୟ ନାଭିରୁ ହୁଏ—ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ରୋଗରେ ଦগ୍ଧ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ବି ତାଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେପରି ଶିକାରୀ ଦ୍ୱାରା ମୃଗ ଆହତ ହୁଏ, ସେପରି ରୋଗ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଆଯାଏ। ବୟସ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାନ୍ତି, ଯେପରି ମହାଗଜ ଅନ୍ୟ ଗଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁ ଓ ଦରିଦ୍ରମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଏପରି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ରୋଗ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଏପରି ଧରିନେଇଥାଏ, ଯେପରି ଏକ କସାଇ ଜନ୍ତୁକୁ ଧରିନେଇଥାଏ। ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧାରା ପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂରେ ନେଇଯାଏ। ଯେମାନେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥାନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଚେଷ୍ଟା କରେ, କିନ୍ତୁ ସବୁବେଳେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ। ଅପ୍ରିୟ କିଛିକୁ କେବେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ମାତ୍ର କୌଶଳ ଓ ଦୃଢ଼ତା ପାଇଁ। ଚତୁର, ଦୃଢ଼, କ୍ରୂର ଓ ସଚେତନ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କର ସେବା କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ କାମ କରେ, ଏବଂ କେବେ କେବେ ଅନ୍ୟଙ୍କର କାମ ମଧ୍ୟ କରେ; କିନ୍ତୁ କେହି ନିଜ ଭାଗ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ ନାହିଁ। କିଏ ଦୋଲି ବୋହେ, କିଏ ତାହା ଉପରେ ବସେ। ଅନେକ ଧନହୀନ ପୁରୁଷ ଓ ଶତଶଃ ବିଭିନ୍ନ ନାରୀମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଅନ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖ, ଏଠାରେ ତୁମେ ମୋହରେ ପଡ଼ିବେ ନାହିଁ। ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଦୁଃଖରହିତ ହୋ। ଏହି ମହାସତ୍ୟକୁ ଦେଖ, ଯାହା ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ମାନବ ଲୋକ ତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ବିଦାୟ ଦେଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିବାସ ଲାଗି ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଶୁକଦେବ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ମାଆ ଭୟଭିତ ହୃଦୟରେ ଡାକିଲେ, "ମୋ ପୁଅ, ଏକ କ୍ଷଣ ରୁହ!" କିନ୍ତୁ ଶୁକଦେବ ମାତ୍ର ମୋକ୍ଷରେ ମନ ଲଗାଇ, ପରମ ପଦକୁ ଚାଲିଗଲେ। ପୁନଃ ଏକ ଋଷି ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୁକଙ୍କ ଅବତରଣ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୋର ମନ ଆଜି ପରମ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣର ସାଗରରେ ତୃଷ୍ଣା କେବେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଏଠାରେ କେଉଁଠି ବସିଛନ୍ତି? ଏହି ବିଷୟରେ ମୋତେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ଅଛି। ଏହିପରେ, ମହାମୁନି ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନିଜକୁ ସମ୍ଭାଳିଲେ। ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଶିକ୍ଷିତ ମୁନି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଉଠିଲେ। ସେଠାରେ କୌଣସି ପକ୍ଷୀ ଦଳ ନଥିଲା, କୌଣସି ଶବ୍ଦ ବା ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା। ସେ ସମୟରେ ସେ ନିଜକୁ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ। ପୁନି ସେ ଯୋଗ ଧାରଣ କରି, ମୋକ୍ଷ ପଥକୁ ଖୋଜିଲେ। ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକ, ନିଶ୍ଚିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସହିତ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଗତି କରିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କୁ ମନ ଓ ବାୟୁ ସମ ଦ୍ରୁତ ଦେଖିଲେ। ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ସହ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସିଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହି ଅତି ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା କିଏ?" ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୁକ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ। "ତୁମେ ଏହି ଉତ୍ସୁକ ମନକୁ ଏହି ଉତ୍ତର ଦିଅ।" ସେ ଅଷ୍ଟଧା ଅନ୍ଧକାର ଓ ପଞ୍ଚଧା ରାଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଥିଲେ। ତାପରେ ସେ ନିର୍ଗୁଣ, ନିରାକାର ପରମ ପଦରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚିହ୍ନ ପୂଜିତ ହୁଏ, ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।