ଏହି ସଂସାରର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଘଟେ। ବୀଜ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସେହିଠାରୁ ଅନ୍ୟଏଠିକୁ ଚାଲିଯାଏ। କେତେକ ପ୍ରାଣୀର ପାଇଁ, ଜୀବନର ଶେଷ ଏମିତି ହୁଏ, ଯେପରି ଆମ୍ବ ଫୁଲ ଝଡିଯାଏ—ଅତି ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ। ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ବି କେତେକ ଡିଣ୍ଡି ତିଆରି ହୁଏ ନାହିଁ। କେବେ କେବେ ଏକ ଦୀର୍ଘାୟୁ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ତେବେ ସେ କିପରି ମୃତ ପିତାଙ୍କ ସମାନ ହେବ? ଦଶ ମାସ ଗର୍ଭରେ ରହି ଜନ୍ମ ନେଲା ପରେ ବି କେତେକ ଲୋକ ପରିବାରର ଅପମାନ ହୁଏ। କେତେକ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ମିଳିଲେ ବି, ଶୁଧ୍ଧ ଲୋକ ଜନ୍ମ ନେଉନ୍ତି ନାହିଁ। କେବେ କେବେ କୌଣସି ଦୃଶ୍ୟମାନ କାରଣ ଛଡ଼ା ଗର୍ଭରେ ଗଠନ ହୁଏ। ଯିଏ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ, ସେ ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ। ଧନ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ଏବଂ ରଖିଲେ ବି ସେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇନାହିଁ। କେତେକ ବିଶିଷ୍ଟ ଲୋକ ଏକ ପରେ ଏକ ଧନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ସଞ୍ଚୟର ଶେଷ ହେଉଛି ଅବନତି; ସମସ୍ତ ଉନ୍ନତିର ଶେଷ ହେଉଛି ପতନ। ତୃଷ୍ଣାର କେବେ ଶେଷ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତୃପ୍ତି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ। କେବଳ ଏକ କ୍ଷଣ ପାଇଁ ତୃପ୍ତିକୁ ପାଇଲେ ବି, ସେଠି ରହିପାରି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀର ସ୍ୱଭାବକୁ ବିଚାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ଏମାନେ ଏକମାତ୍ର ଏହି ଜିନିଷକୁ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଚାହିଦାରେ ଅତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି। ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଉପାୟ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ। ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୁଚି, ରୂପ ଓ ଗନ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅନୁଭୂତି ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ କଥା ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଯିଏ ମନ ଓ ମଧ୍ୟରେ ଆସକ୍ତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ସ୍ୱୟଂରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଅନାସକ୍ତ ଓ ଇଚ୍ଛାରହିତ ହୁଏ। ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଲେ, ଲୋକେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରୟାସୀ, ସେମାନେ କେବେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ପୂର୍ବ ଦେହଗୁଡ଼ିକ ସଦା ଏହି ଏକାଟି ଆତ୍ମାର ହିଁ ଥାଏ। ଅନ୍ୟ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବ ଦେହର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ପୁଡ଼ିଯାଏ। ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ଅଚେତନ ଶୁକ୍ର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଯେଉଁଠି ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ପାଚନ ହୁଏ, ଯାହା ଖାଉଛି ସେ ଉପଭୋଗ ହୁଏ। ଗର୍ଭରେ ମୁତ୍ର ଓ ପାଖାନ୍ଡ ସ୍ୱଭାବିକ ଭାବେ ବାହାରୁଥାଏ। ଗଭଭାଗରେ ଶିଶୁ ତିଆରି ହୁଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଗର୍ଭ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ ବଞ୍ଚିଯାଏ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଗର୍ଭ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ସପ୍ତମ ମାସରେ ଏପରି ଅବସ୍ଥା ଆସେ। ମାନବମାନେ, ନିଶ୍ଚୟ ନାଭିରୁ ବିଭିନ୍ନ ଯୋଗ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ରୋଗରେ ଭସିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଧନ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ବି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଯାଏ ନାହିଁ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ରୋଗରେ ଯେପରି ଶିକାରୀ ହରିଣକୁ ମାରେ, ସେଭଳି ଯନ୍ତ୍ରଣାଭୋଗ କରନ୍ତି। ବୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହାତୀ ପରି ଦୁଃଖିତ। କିନ୍ତୁ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ଗରିବମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଏଭଳି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ରୋଗ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପରେ ଏଭଳି ଚାପ ଦେଉଛି, ଯେପରି ଖଟାଳ ଜନ୍ତୁକୁ ଧରେ। ଏହି ଜୀବନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ତୀବ୍ର ଭାବେ ବହିଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିହେବ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଦେହରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ଲୋକେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସବୁବେଳେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଜୀବନର ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନେକ ରହସ୍ୟ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିସ୍ତାରିତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।