ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଜଗତ ଛାଡ଼ି ଯାଉଛି, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ସୁକୃତ ଓ ଦୁଷ୍କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ସେଠାରେ ସହଯାତ୍ରୀ ହୁଏ। ଧନ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଅନେକ ବନ୍ଧନ ଗଠିତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଯିଏ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି, ସେ ଏହି ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ନିର୍ମଳ ମନେ ଏହି ବନ୍ଧନକୁ କାଟିଦିଏ, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ୟେ ଏହି ବନ୍ଧନକୁ କେବେ ବି ଛିଣ୍ଡିପାରେନି। ଏଠି କୌଣସି ବିରାଗର ନାମ ନାହିଁ; ତୁମର ହୃଦୟ ଲୋହା ପରି କଠୋର। ଏହି ଜୀବନ ମୃଦୁଗନ୍ଧ ମାଟି, ଶବ୍ଦର ଜଳ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ଏହି ତୀବ୍ର ନଦୀ ପରି ଅସ୍ଥିର ଜୀବନ ପଥକୁ ବୁଦ୍ଧିର ନୌକା ଉପରେ ବସି, ବିରାଗର ପବନରେ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ। ଇଛା ନଥିବା ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଓ ଅଧର୍ମକୁ ଅହିଂସା ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦେହ ହେଉଛି ଅସ୍ଥିର ଏକ ଅସ୍ଥିର ଦଣ୍ଡ, ଯାହା ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ଲପେଟାଯାଇଛି। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଦୁଃଖରେ ଏହା ଆକ୍ରାନ୍ତ, ରୋଗର ଆସନ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଏବଂ ଯାହା ଜଗତ ନୁହେଁ, ସବୁ ଯାହା ଅଛି, ସେସବୁ ଅସ୍ଥାୟୀ। ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଅନ୍ଧକାର, ସତ୍ୱ, ରଜସ୍—ସବୁ ଏହି ଦେହ ସହିତ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ଉପକୃତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ସବୁ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ତାହା ଅସ୍ଥାୟୀ। ଯିଏ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣେ, ସେ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟକୁ ଜାଣିଥାଏ। ଅଦୃଶ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ସୀମା ପାର୍। ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ଦେଖେ, ଆତ୍ମା ଜଗତରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଓ ଜଗତ ଆତ୍ମାରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଯିଏ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ସମସ୍ତ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖେ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଶମନ ହୁଏନି, ଦେହ ଜନ୍ମ ଶେଷ ହୁଏନି। ଏହି ଆତ୍ମା ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ଶୂନ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ ଭାବରେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହି ଆତ୍ମା ସ୍ୱ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସଦା ବିପାକ୍ତ, ଏବଂ ପୁନି ପୁନି ନୂତନ କାର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରେ। ମନୁଷ୍ୟ ମୂଢ଼ତାରେ ଦୁଃଖକୁ ସୁଖ ବୋଲି ଭାବେ ଡାକେ। ଏପରେ, ଯେତେବେଳେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ଉତ୍ପାଦନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ସଂୟମ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ଆସକ୍ତିର ସଂଯୋଗ ଛାଡ଼ି—ଅନେକ ଲୋକ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଉଦୟ ସହ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଆସେ, ଜ୍ଞାନ ଆସିଲେ ଆନନ୍ଦ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ପ୍ରତିଦିନ ମୂଢ଼ମତି ଲୋକ ଏହି ପଥରେ ଆସନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀ ନୁହଁନ୍ତି। ଅଲ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକ ମନୋବ୍ୟଥାରେ ପୀଡ଼ିତ। ଯିଏ ଏମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହିଁ, ସେ ସ୍ନେହ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ମନର ଭ୍ରାନ୍ତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟତା ଆସିଥାଏ। ଏହା ନଥିଲେ ଭ୍ରମ ଆସେ, ଥିଲେ ଭ୍ରମ ଦୂରିଯାଏ। ଯାହା ପାଖରେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେହି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ଦୁଃଖ ଅନୁପସ୍ଥିତ। ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା କେବଳ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ମିଳେ, ଏବଂ ମହାବିପତ୍ତିରେ ପଡ଼ିଯାଏ। ଯଦି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ ହେବାକୁ ନାହିଁ, ତେବେ ତାହାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଜାରି ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। କାରଣ, କୌଣସି କଥାକୁ ମନରେ ରଖି ରଖିଲେ, ତାହା କମିଯିବ ନାହିଁ, ବଢ଼ିଯିବ। ନିଜ କ୍ଷମତା ଜାଣି, ଅନ୍ୟଙ୍କ ସହ ସମତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। ଜ୍ଞାନୀ କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କିମ୍ବା ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ ଅବହେଳା କରିବେ ନାହିଁ। ଶୋକ କରିବା ଛାଡ଼ି, ଯଦି କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖରୁ, ନିଜେ ଯିଏ ପ୍ରିୟ, ସେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ପରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଦ୍ଧାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣ ପରି—ଏହିଠାରେ ଜୀବନର ଯାତ୍ରା ଚାଲିଥାଏ।