ଏହି ଉପଦେଶ ଆମେ ତୁମର କମଳାନନ୍ଦନ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଛୁ, ସାରାଂଶ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଏକ ସମୟରେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛର ଏକ ଅତି ଶୁଭ୍ର ଉଦ୍ୟାନ ଥିଲା। ସେଠାରେ ପର୍ବତର ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟା, ଦେବୀ, ଏକା ଅତ୍ମନିଷ୍ଠ ଯୋଗଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ। ସେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ, ଚାରିପଟେ ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ। ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଅସ୍ଥିର ମନ ବଳିଏଁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଯାହା, ତାହା ସେ ସାଧନ କରିଥିଲେ। କହାଯାଏ, ସେ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ବାୟୁପାନ କରିଥିଲେ। ସେଉଠାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ଦେବର୍ଷିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ଆଦିତ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେଠି, ମହାଦେବ ରୁଦ୍ର ଏକ ସୁନ୍ଦର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ପଦ୍ମ ତିଆରି କଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଓ ମଧୁର ବନରେ ଦେବ, ଋଷି, ମୁନିମାନେ ଥିଲେ; ଏହି ପଦ୍ମର ରଙ୍ଗ କେବେ ବି ମେଳାଏ ନାହିଁ, କେବେ ବି କ୍ଷୀଣ ହୁଏ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଜଟା ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଥିଲା। ଏପରି ତାପସ୍ୟା ଓ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ହେ ନାରଦ, ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ତ୍ରିନେତ୍ର ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ହସି ହସି କଥା କହିଲେ— "ଯେପରି ଆକାଶ ପବିତ୍ର, ସେପରି ତୁମର ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହେବେ।" ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ୱୀତା ଦ୍ୱାରା ସେ ତିନି ଲୋକରେ କେବଳ କୀର୍ତି ଅର୍ଜନ କରିବେ। ଏହା ପରେ, ତାପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଋଷି ଅରଣି କଠି ନେଇ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେଉଠାରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଋଷି ଘୃତାଚୀ ନାମକ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଇ ଦିବ୍ୟ ବନରେ ବ୍ୟାସ ଋଷି ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଘୃତାଚୀ ଏକ ଶୁକ (ପାର୍ରଟ୍) ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପଛରେ କାମଦେବ ଥିଲେ, ଘୃତାଚୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିଲେ। ବ୍ୟାସ ଋଷି ତାଙ୍କର ମନକୁ ଅବଧି ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ଆକାଂକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମନ ଭାସିଗଲା। ଯେତେବେଳେ ଅରଣି କଠି ମଣ୍ଡାଯାଉଥିଲା, ସେଠି ଶୁକ ନାମକ ମହାତାପସ୍ବୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେପରି ହୋମ ଅଗ୍ନିକୁ ଆହୁତି ଦିଆଯିବା ପରେ ତାହା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଏ, ସେପରି ଶୁକ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏଠି ପୂର୍ବେ ଶ୍ଲୋକ ମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଛନ୍ଦ ଓ ତାଙ୍କର ଗଠନ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ। ଯଦି ଚାରିପଟ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ରହିଥାଏ, ତେବେ ତାହାକୁ 'ଅସମ' କୁହାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦ ଛନ୍ଦର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶରେ ଛବିଶି ଅକ୍ଷର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରକୁ ଅଲଗା ଗଣନା କରାଯାଏ। ଛନ୍ଦ ତିନି କିମ୍ବା ଛଅ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅନୁସାରେ ନାମିତ, ତାଙ୍କର ନାମ ଅନୁକ୍ରମରେ— ଗାୟତ୍ରୀ, ଉଷ୍ଣିକ୍, ଅନୁଷ୍ଟୁଭ୍, ବୃହତୀ, ପଙ୍କ୍ତି, ଶକ୍କରୀ, ସାତି, ପୂର୍ବା, ଅଷ୍ଟି, ଅଷ୍ଟୀ। ଏଠି ରୂପାନ୍ତର, ସଂଯୋଗ, ଅତିରିକ୍ତତା, ଉତ୍କର୍ଷ ଅଛି। ରେଖାରେ ସବୁ ଗୁରୁ ଅକ୍ଷର ପୂର୍ବରେ ଲଘୁ ଅକ୍ଷର ରଖ, ଏବଂ ଗୁରୁ ତଳେ ଲଘୁ ଅକ୍ଷର ରଖ। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ଲଘୁ ଅକ୍ଷର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ଯେଉଁଠି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅଂଶ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁଣା କର। ଏକ ଅକ୍ଷର ଉପରେ ଓ ତଳେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେଉଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ଧର। ଶେଷ ପୂର୍ବ ଅଂଶରୁ ପଛକୁ ଫେରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶୀର୍ଷ ଛାଡ଼ି ଯିବା ଉଚିତ। ଲଘୁ ଚିହ୍ନଗୁଡିକର ଯୋଗ ମିଶିଲେ ଗଣନା ହୁଏ। ଏହି ଗଣନାକୁ ଦୁଇଗୁଣା କରି ଏକ ଯୋଗ କଲେ, ଏହି ପଥକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଯେଉଁ ବିଭାଗ ଥିଲା, ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଏବେ ସ୍ଥିର କରାଯାଇଛି। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଉପଦେଶ, ଘଟଣା, ଓ ଛନ୍ଦର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଚମତ୍କାର ଉପାଖ୍ୟାନ ଅଲୋକିତ ହୁଏ।