ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନରେ ନିୟମ ଏବଂ ଶୁଭାଶୁଭ ଚିହ୍ନ ବିଷୟରେ ମହାନ ଗୁରୁତ୍ୱ ଥିଲା। ଏଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି—ଖାଲି ଚନ୍ଦ୍ର, ବେଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚନ୍ଦ୍ର, ଛଅ ତାରା ଯୁକ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର, ବେଦ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ପରେ ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର, ବେଦ ଶକ୍ତି ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର, ଗଧା ଦ୍ୱାରା ବିରାମ ନିଆଯାଇଥିବା, ଘୋଡା ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ଚନ୍ଦ୍ର ଏକ ନିୟମିତ କ୍ରମରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ବିବାହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ Viṣanāḍī କୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ। ଅନେକ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିବାହ ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ପ୍ରକାର ଚନ୍ଦ୍ର ବା ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ଦିନ ଓ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଥାଏ। ଏହା ଶୁକ୍ର ଓ ଇଜ୍ୟା ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଦୁଧ ଭିତରେ ବିଷ ମିଶିବା ପରି ଅଶୁଭ ହୁଏ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଏହାକୁ ଆତ୍ମସାତ କରେ, ତେବେଁ ଏହା ଜଳିଥିବା କାଠ ଛାଡ଼ିଦେବା ପରି ଅପବିତ୍ର ହୁଏ। ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର, ଗୋମାତାଙ୍କ ପଞ୍ଚ ଉତ୍ପାଦ, ଏବଂ ମଦର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ମିଶିଥିବା ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକାର ଅଶୁଭ ମନାଯାଏ। ଯାହା କ୍ରୂର ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇଛି କିମ୍ବା ବେଦି ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବୃଷ ରାଶିର ନଉଟି ଭାଗ ଶୁଭ ଫଳଦାୟକ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ନଉଟି ଭାଗ ଅଶୁଭ ଯୋଗ ଦେଇଥାଏ, ଏହି ଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଦିନ ବଡ଼ ଅପତନ ଘଟେ, ସେହି ଦିନ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବର୍ଜନୀୟ। ଯେଉଁ ଦିନ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇନାହିଁ, ସେହି ଦିନରେ ମେଘ, ବିଜୁଳି, ବର୍ଷା ଭଳି ଛୋଟ ଦୋଷ ଥାଇପାରେ। "ଲଟ୍ଟୋପଗ୍ରହପାତ" ବୋଲି ଯେଉଁ ତିଥି ମାସ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ, ତାହା ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଆୟୋଜନ ଆରମ୍ଭରୁ ଏଉଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ଦୋଷ ଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ଦୋଷ ହୁଏନାହିଁ। ଏକ ମାନ୍ୟବ୍ୟକ୍ତି ଏକାଇଁ ଅନେକ ଦୋଷ ଦୂର କରିପାରେ, ଏହି ଉପରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗରେ, ଶମ୍ଭୁ କୋଣରେ ଅଗ୍ନି ବେଦିକା ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ସ୍ଥାପିତ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଆଗରେ ଓ ପଛରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦିନ ଓ ରାତିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଭାତ, ସାର୍ପ, ପିତୃ, ଅନ୍ତ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର, ମିତ୍ର, ଉଡୁ, ବିଷ୍ଣୁ, ଓ ଭମ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ସାଳ୍ବ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭମ ଚିହ୍ନ ସ୍ଥାପନ କରିବାରେ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ବାହ୍ଳିକ, କୁରୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା ଦୋଷ ନୁହେଁ। ମଧ୍ୟଦେଶରେ ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା ଅନୁମୋଦିତ। ଗୌଡ଼ ଓ ମାଳବ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା ଅପରାଧ ନୁହେଁ। ଅଳ୍ପ ମୂଲ୍ୟର ଧାତୁରୁ ତିଆରି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାର ଦୋଷ କମ୍ ଓ ଗୁଣ ଅଧିକ ଥିଲେ ଗ୍ରହଣ କରିହେବ। ଚାରି ହାତ ଉଁଚା, ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବର୍ଗାକାର, ଚାରି ହାତ ମାପରେ ଥିବା ବେଦିକା ତିଆରି କରିଯିବ। ଚାରି ଦିଗରେ ମଣ୍ଡପ ଓ ସିଢ଼ି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ବେଦିକା ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଲାଗେ। ଚିତ୍ରିତ କୁମ୍ଭ, ବିଭିନ୍ନ ତୋରଣ ଓ କଳିକା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶୁଭ ବାଣୀ, ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ, ଦେବତାମୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ହୋଇଥାଏ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଯୁଗଳ ସହିତ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ବେଦିକା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଚିହ୍ନ, ଉତ୍ପତ୍ତି, ରଙ୍ଗ, ଋତୁ, ପୁତ୍ର-ପଉତ୍ର ଦାତା ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି। ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ବିଭକ୍ତ ଚିହ୍ନ, ଦୁଇଠିର ଏକତା ଏଠାରେ ଦର୍ଶିତ। ଜନନୀ ବେଦିକାରୁ ପ୍ରଥମ ନଉଟି ଦୂର ଥିବା ଦୋଷର ଦୃଢ଼ ନିନ୍ଦା କରାଯାଇଛି। ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର, ଧାତୃ, ଯାମ, ଈଶ, ତାରକା—ଏହି ତିନି ଚିହ୍ନ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ହରି, ଆଦିତ୍ୟ, ଅର୍କ, ବାୟୁ, ଅନ୍ତ୍ୟ, ମିତ୍ର, ଅଶ୍ୱୀ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦୁ, ତାରକା—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ପରେ, ଏହାକୁ ବସୁ, ବରୁଣ, ଈଶ୍ୱର ମୂଳରେ ଥିବା ତାରା ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଏ। ମଧ୍ୟସ୍ଥାନ ଦେବ, ମାନବ, ଓ ଦାନବମାନେ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗରେ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଦାମ୍ପତ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ ଥାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ, ଦ୍ୱାଦଶ ଓ ତ୍ରିକୋଣ ଭାଗରେ ଶୁଭ, କିନ୍ତୁ ଷଷ୍ଠ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟମ ଭାଗରେ କଦାପି ନୁହେଁ। ଅନ୍ତରେ ଏହି ପ୍ରକାର ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଛି—ଉଠୁକୁଁଠି, ଗାଈ, ମହିଷ, ବାଘ, କଳି, ବାଘ, ଓ ଦୁଇଟି ହରିଣ। ଏହିପରି ନିୟମ ଓ ଚିହ୍ନ ଅନୁସାରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମୁନିମାନେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୁଭାଶୁଭ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାନବ ସମାଜରେ ପରିଚଳିତ।