କପିଲ ମୁନି ନିଜ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ, କିଛି ଲୋକ ତାଙ୍କଠାରେ ଏକ ଅଶ୍ୱକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଲୋକମାନେ ମନରେ ହତ୍ୟାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ, ଭୟଭୀତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୃଦୟରେ ସେଠାକୁ ଧାଡ଼ି ଆସିଲେ। ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ କହିଲେ, “ଚଳ, ତାକୁ ଶୀଘ୍ର ଧରିବା ଓ ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ।” ସେମାନେ ବିଚାର କରିଲେ ଯେ, ପୃଥିବୀରେ ଦୂତ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ ଅଶାନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। କପିଲ ମୁନି ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ନିଜ ମନରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଭାବରେ ବସିଥିବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଜଣାଇ ପାରିଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପାଦରେ ଆଘାତ କଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଧରିଲେ। ଏହି ବେଳେ କପିଲ ମୁନି ବିଶେଷ ଭାବରେ ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ବିଶ୍ୱରେ ଅଶାନ୍ତି କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତି କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, ଅହଂକାରରେ ମୁହଁ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୋଇନାହିଁ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦହିଯାନ୍ତି—ଏଥିରେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ୟ? ନଦୀର ପ୍ରବାହ ବି ତାର କୂଳରେ ଥିବା ଗଛମାନେକୁ ଉଖାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ। ସେଠି ଧନ-ଧାନ୍ୟ ବଢ଼େ, କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ। ନାମର ସମାନତା ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟ ଦତୁରା ମଧ୍ୟ ମତିଭ୍ରାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଯେପରିକି ପବନ ଅଗ୍ନିର ମିତ୍ର, ବିଷ ସାପର ମିତ୍ର, ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟତା ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଲାଭ ଦେଏ। ଯଦି କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖିଥାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ସାଗରକୁ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା। ଏହା ଦେଖି ସେମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ—ମନେ କଲେ ଯେ ବିଶ୍ୱର ସଂହାର ଆଗୁଆଯାଇଛି। ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ସାଗର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କାରଣ ଶୁଭ ଲୋକଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଅସହ୍ୟ। ଏହି ସମୟରେ ଦିବ୍ୟ ଦୂତ କହିଲେ, “ଯାହା ଘଟିଛି, ଯକ୍ଷମାନେ ଜଣାନ୍ତି।” ସେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, “ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତାଙ୍କର କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ହୋଇଛନ୍ତି।” ଅନ୍ୟାୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ନିଜେ ଶତ୍ରୁ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଷ୍କର୍ଷ ଅନୁସାରେ, ଏପରି ଲୋକ ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଶତ୍ରୁ। ଦୁଷ୍ଟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଭ ଲୋକଙ୍କର ଉତ୍ସାହର କାରଣ ହୁଏ। ପରମେଶ୍ୱର ତାଙ୍କର ନତି ଅଂଶୁମତଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଦେଲେ। ପୁନର୍ବାର, ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାରାଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ ଯାହା ଅଂଶୁମତଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ। ସେମାନେ କପିଲ ମୁନିଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀରରେ ନମସ୍କାର କଲେ, ଯିଏ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜର ମୂର୍ତ୍ତି। ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଦେବ ଭଗବାନଙ୍କୁ, ଯାହାର ମନ ଶାନ୍ତ, କଥା କହିଲେ। ନିର୍ମଳ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସହଯୋଗ ଦେବାରେ ନିବେଶ ଓ କ୍ଷମାରେ ଉପନିବିଷ୍ଟ। ଚାଣ୍ଡାଳ ଘରକୁ ଚାଁଦ ତାହାର ଆଲୋକ ଦେଇ ନେଇନାହିଁ, ଏହିପରି ଶୁଭ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗୁଣ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଚାଁଦ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉପଭୋଗ କରାଯାଉଛି, ତଥାପି ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଏହିପରି ଏକ ଶୁଭ ଲୋକ ତାଙ୍କର ଗୁଣର ସୁଗନ୍ଧ ସମସ୍ତକୁ ପ୍ରସାର କରିଥାଏ। ସମସ୍ତ ତୁମକୁ, ହେ ପରମପୁରୁଷ, ବିଶ୍ୱ ଶାସନ ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାନ୍ନିଷ୍ଠ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତାଙ୍କୁ କହାଗଲା, “ବର ଚୟନ କର, କାରଣ ମୁଁ ତୁମରେ ଖୁସି।” ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେକୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ନେଇଯାଅ।” ଭଗବାନ କହିଲେ, “ତୁମର ନତି ଅଂଶୁମତ ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣିବା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବଜମାନେକୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବେ। ସେ ତାଙ୍କର ପାପରୁ ପୂର୍ବଜମାନେକୁ ପବିତ୍ର କରି, ପରମ ପଦକୁ ପହଁଞ୍ଚାଇବେ।” ଅଂଶୁମତ ତାଙ୍କର ପୁରୁଷ ପିତାଙ୍କଠାରେ ଯାଇ, ସମସ୍ତ ଘଟଣାର ବିବରଣୀ ଦେଲେ। ସେ ତପସ୍ୟା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ହରିଙ୍କର ପାପରହିତ ପଦକୁ ପାଇଲେ। ତାଙ୍କୁ ଭାଗୀରଥ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆଣିଥିଲେ।