ଏହି ଶ୍ରେଣୀ ଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ଳୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଓ ଅନୁଭୂତିମୟ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଏହିପରି କଥା ହୋଇଛି— ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ, ତୃତୀୟ ପୁନରୁକ୍ତିରେ ମୁଖ୍ୟ ଓ ଉପଅର୍ପଣ ଦାତାମାନେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। ଅଷ୍ଟମୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଷଷ୍ଠୀ, ଚତୁର୍ଥୀ ଓ ଚତୁର୍ଦଶୀ ତିଥିଗୁଡିକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଗଣନା କରାଯାଏ। ନାଡିକାଗୁଡିକୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସାରେ ଗଣନା କରାଯାଏ, ଯେପରି ବିଶ୍ୱ, ମନୁ, ରନ୍ଧ୍ର, ଅଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୁଏ। ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ନବମୀ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଶେଷ ଅନ୍ୟ ନାମ ନାହିଁ, ସେଗୁଡିକୁ ଅଲଗା ଭାବରେ ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ। ଷଷ୍ଠୀ ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ତେଲ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ; ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ମାସର ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଦିନରେ କ୍ଷୁର କ୍ରିୟା କରାଯିବା ଉଚିତ। ଷଷ୍ଠି ଦିନ, ପ୍ରଥମ ତିଥି, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ତାରା ଯୁଗମ ଦିନରେ ବିଶେଷ କ୍ରିୟା ହୁଏ। ବ୍ୟତିପାତ ଦିନ, ଉତ୍ତରାୟଣ-ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ଶଂକ୍ରାନ୍ତି, ଏକାଦଶୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଯୁଗମ ଦିନରେ ବିଶେଷ ଫଳ ଦିଆଯାଏ। ଯେ ଜଣେ ଦଶମୀ ତିଥିରେ ଅମଳକୀ ଫଳ ସହିତ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଧନ ଓ ପୁତ୍ର ହାରାଇବେ। ଦିନ ରେ ଯେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଆସେ, ସେଟି 'ଅନୁମତି' ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ। ସିନିବାଳି, ଏନ୍ଦୁମତି, କୁହୂ, ନେନ୍ଦୁମତି ଏହିପରି ବିଶେଷ ତିଥିରେ ଗଣନା କରାଯାଏ। ମାଧବ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ତୃତୀୟ ଦିନ ପୂଜ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଏ। ଏକ କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭ ନଭସ ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନରେ ହୁଏ। ଚୈତ୍ର ଓ ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ତୃତୀୟ ଦିନ ବିଶେଷ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ। ମାଘ ମାସରେ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ, ନଭସରେ କୃଷ୍ଣ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଆଷାଢ଼, କାର୍ତ୍ତିକ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଚୈତ୍ର ମାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଆସେ। ଭାଦ୍ର ମାସରେ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନରେ ଚନ୍ଦ୍ର ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ କର୍କଟ ରାଶିରେ ଥାଏ। ଏକ ଦିନରେ ତିନି ତିଥି ଯଦି ଆସେ, ତାହାକୁ 'ତିଥି ହାନି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେ ତିଥି ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ, ସେ ଦିନର ତିଥି ମାନାଯାଏ। ଏକ ତିଥି ପନ୍ଦର ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ, ପ୍ରଥମ ଦିନରୁ ଚାଲି ଏକ ଏକ କ୍ରମରେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଚଳ, ଚନ୍ଦ୍ର ଗତିଶୀଳ, ମଙ୍ଗଳ କ୍ରୂର, ବୁଧ ପଛକୁ ଚାଲିବା ଓ ବାଧା ଦେଇଥାଏ। ଯେ ଜଣେ ରବିବାର ଦିନ ଅଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ସଫଳତା ଓ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବେ। ଯଦି ବୃହସ୍ପତି ଏହି ଭାବରେ ନୁହଁନ୍ତି, ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ କୌଣସି ହାନି ନାହିଁ; ଯଦି ଦୂର୍ବଳ, ତେବେ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ। ଅନ୍ୟମାନେ ଅଧ ନାଡି ଅନୁସାରେ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଚଳନ କରି ତାଙ୍କର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯେ ଦୂର୍ବଳ, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ, ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ ମଧ୍ୟ। ଅନ୍ୟମାନେ କଠୋର ହୋଇ ଚାହିଦା ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେ ଦୂର୍ବା ଗ୍ରାସ ରଙ୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମୟ; ଯେ ହଳଦିଆ କିମ୍ବା ଧଳା, ସେ ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ର) ସମ୍ବନ୍ଧୀ। ଯେମାନେ ପାହାଡ଼, ବାଣ, ତଳଭୂମି ଓ ପୃଥିବୀର ସମର୍ଥକ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ସେମାନେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାନ୍ତି। ତିନି, ଏକ, ଘୋଡ଼ା, ଚକ୍ଷୁ, ବଂଶ, ରାମ, ଘୋଡ଼ା, ରସ, ଋତୁ—ଏହି ମାନା ଉପସ୍ଥାନ ହଉଛି ଆଧା ପ୍ରହରା, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଠାରୁ ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ଷଷ୍ଠ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଆମର, ଷଷ୍ଠୀ ତୃତୀୟ। ଏକ ଏକ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଏକ ଏକ ଆଢ଼ ନାଡି ଅନ୍ତରେ ଏହି କ୍ରମ ରହିଛି। ଚନ୍ଦ୍ର ନକ୍ଷତ୍ରର ଅଧିପତିମାନେ କ୍ରମରେ ବସୁ, ଅଗ୍ନି ଓ ପିତାମହ। ଆର୍ୟମାନ, ଅର୍କ, ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ମରୁତ, ଶକ୍ର, ଅଗ୍ନି, ମିତ୍ର, ବାସବ—ଏହି ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ର ନକ୍ଷତ୍ରର ଅଧିପତି। ଅଜଏକପାଦ, ଅହିବୁଧ୍ନ୍ୟ, ପୂଷା ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ନାମିତ। ନମ୍ନମୁଖୀ ନୟନ ନବଟି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ସମସ୍ତ କଳା, ଶିଳ୍ପ, କୂଆ, ଭଣ୍ଡାର ଓ ଉତ୍ତୋଳନ କାର୍ଯ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ତୀର୍ଯ୍ୟମୁଖୀ ନୟନ ନବଟି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଗଧା, ଗାଁଠିଆ, ରଥ, ନୌକା, ଅଗ୍ନି, ଘୋଡ଼ା ସମ୍ବନ୍ଧୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହିପରି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଉର୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ନୟନ ନବଟି ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖିତ ଓ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଏହିପରି ତିଥି, ନାଡି, ନକ୍ଷତ୍ର, ଦେବତା ଓ ତାଙ୍କର ବିଶେଷ ଫଳ ଓ କ୍ରିୟା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଓ ଗଣିତ ହୁଏ।