ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପାପମୟ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅଶାନ୍ତ କରୁଥିଲେ; ଏଠାରେ କେହି ମଧ୍ୟ ସୁଖର ଆଶା ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ତାଙ୍କୁ ଏମିତି ଏକ ଅସତ୍କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବୋଲି ଜାଣିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ପାପୀଙ୍କୁ ନଶ୍ଚିତ ଧ୍ବଂସ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କଲେ; ଏଠାରେ ଆଉ ବିଚାର କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ। ଏପରେ ଦେବତାମାନେ ଭଲଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେ ବଡ଼ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଆୟୋଜନ କଲେ। କପିଳ ତାଙ୍କୁ ପାତାଳରେ ରଖିଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସ୍ୱୟଂ ବାସ କରୁଛନ୍ତି। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୃଥିବୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଅଲଗା ଭାବେ ପୃଥିବୀର ଉପରିଭାଗକୁ ଏକ ଯୋଜନା ମାଟି ଖନନ କଲେ। ସେଇ ଚିହ୍ନ ମାଧ୍ୟମରେ ସଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଏ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ମଦମାତ୍ତ ଓ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଅଶ୍ୱକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ। କପିଳ ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ସେମାନେ ଅଶ୍ୱକୁ ଦେଖିଲେ। ମନେ ରୋଷ ଧରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ସେମାନେ ଏକାଅପେକା ଅନ୍ୟେକୁ କହିଲେ, ‘‘ଚଳ, ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ଧରିବା ଯାଉଁ ଏବଂ ଏହି କଥା ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଦରକାର।’’ ଜଗତରେ ତଳସ୍ଥ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ବଡ଼ ଅସ୍ଥିରତା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। କପିଳ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସ୍ୱୟଂ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କପିଳ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଜାଣିପାରିଲେ। ସେମାନେ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ଅନ୍ୟେ ପୃଥିବୀକୁ ଧରିଲେ। ତେବେ କପିଳ, ଏହି ଜଗତକୁ ଅସ୍ଥିର କରୁଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବରେ କହିଲେ, ‘‘ଅଭିମାନରେ ଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କର ବିବେକ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ। ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ଯେ ଏହି ପାପ ଭୋଗିଲେ ମଣିଷ ଜଳିଯାନ୍ତି। ନଦୀର ସ୍ରୋତ ମଧ୍ୟ ତଟର ଗଛକୁ ପତନ କରାଏ। ସେଠାରେ ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼େ, ମୁଢ଼ତା ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ନାମ ସମ୍ୟ ଥିବାରୁ ଧତୁରା ମଧ୍ୟ ମଦ ଦେଇଥାଏ। ଯେପରି ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ପବନ ବନ୍ଧୁ ଓ ବିଷ ପାଇଁ ସର୍ପ ବନ୍ଧୁ। ଯଦି କେହି କ୍ଷତିକାରକ କଥା ଦେଖେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେଖିଥାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।’’ ଏହି କଥା କହିବା ସହିତ, ତାଙ୍କର ରୋଷର ଅଗ୍ନି ତୁରନ୍ତ ସମସ୍ତ ସାଗରକୁ ରାଖା କରିଦେଲା। ଏହା ଦେଖି ସେମାନେ ଭାବିଲେ ଯେ, ଜଗତର ଅନ୍ତ ଆସିଗଲା ବୋଲି, ଦୁଃଖରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କଲେ। ତେବେ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କାରଣ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ରୋଷ ସହିଯିବା ଅସମ୍ଭବ। ତେବେ ଦେବଦୂତ କହିଲେ, ‘‘ଯାହା କିଛି ଘଟିଛି, ତାହା ଯକ୍ଷମାନେ ଜାଣନ୍ତି।’’ ସେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, ‘‘ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦୈବବିଧିରେ ଶିକ୍ଷିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯିଏ ଅଧର୍ମ କରେ, ସେ ନିଜେ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ। ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶତ୍ରୁ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ—ଏହି ହେଉଛି ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଷ୍କର୍ଷ। ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ଉତ୍ସାହର କାରଣ ହୁଏ।’’ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କର ନାତି ଅଂଶୁମତଙ୍କୁ ପୁଅ କରିଦେଲେ। ପୁଣି ସେ ସାରା ନାମକ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ। ସମସ୍ତେ କପିଳଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଯିଏ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭାର ମୂର୍ତ୍ତି। କପିଳ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ସ୍ଥିର ଓ ଶାନ୍ତ। ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଲୋକ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି ଏବଂ କ୍ଷମାରେ ମୂଳ ରଖନ୍ତି। ଯେପରି ଚାଣ୍ଡାଳ ଘରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ତାଙ୍କର ଆଲୋକ ପଛେ ନେଉନଥିବା ପରି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦେବତାମାନେ ଖାଇଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥାଏ।