ଏହି ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଏହିପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି—ଦେବତା-ତୁଳ୍ୟ ଯେଉଁ ଧୁମକେତୁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଜୀବନର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏକ ଲମ୍ବା ପୁଞ୍ଜ ଥିବା ଧୁମକେତୁ ଯଦି ଶୀଘ୍ର ଅସ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ସେ ଅନାବୃଷ୍ଟିର ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଆଣେ। ଦୁଇ, ତିନି କିମ୍ବା ଚାରି ଶିଖା ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ଧୁମକେତୁ ରାଜ୍ୟର ନାଶକ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଏ। ଯେଉଁ ଧୁମକେତୁ ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରୁ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେମାନେ ରାଜାମାନଙ୍କର ପତନ ଆଣନ୍ତି। ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଧୁମକେତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଫଳଦାୟୀ ଭାବରେ ଗଣିଯାନ୍ତି। ଶ୍ୱେତ ଧୁମକେତୁ, ଯେଉଁମାନେ ସୋମଙ୍କର ପୁତ୍ର, ସେମାନେ ଅମ୍ପୁଳ ଓ ନିରାପତ୍ତା ଆଣନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦଣ୍ଡରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଧୁମକେତୁ ଧୂମ୍ର ଆକାରର, ସେ ଲୋକମାନଙ୍କର ନାଶକ ଭାବରେ ଗଣିଯାନ୍ତି। ପାଙ୍ଗୁଙ୍କର ପୁତ୍ର, ବିଶିଖା ଓ କମକା, ଅସୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ବୁଧଙ୍କର ସୁକ୍ଷ୍ମ ଓ ଶ୍ୱେତ ଧୁମକେତୁମାନେ ଚୋର ଓ ରୋଗର ଭୟ ଆଣନ୍ତି। ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଧୁମକେତୁ, ବିଶ୍ୱରୂପା, ଅଗ୍ନିର ରଙ୍ଗରେ ଅଛି, ସେ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଶୁକ୍ରରୁ ଜନ୍ମିତ, ତାରା ଆକାର ଧରିଥିବା କେତବମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯଦି ଧୁମକେତୁ ରାଜପ୍ରାସାଦ, ଗଛ କିମ୍ବା ପାହାଡରୁ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେ ରାଜାମାନଙ୍କର ନାଶ ଆଣନ୍ତି। ଆବର୍ତ୍ତକେତୁର ଯୁଗଳ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ର ଚାହିତ ଫଳ ଦେଇନଥାଏ। ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା ଓ ଗୁରୁ ମାପ—ଏଭଳି ମୋଟେ ନଉଟି ମାପ ଅଛି। ସେମାନଙ୍କର ବ୍ୟବହାର ଅନୁଯାୟୀ ବିଶେଷ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯିବ। ବୃଷ୍ଟି ଓ ନାରୀର ଗର୍ଭଧାରଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କେବଳ ସାବନ ମାପ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ବିବାହ, ବ୍ରତ ଓ କ୍ଷୌର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ତିଥି, ବର୍ଷ ଓ ଅଧିପତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ। ଗୁରୁ ମାପ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭବା ଆରମ୍ଭରୁ ବର୍ଷର ଲକ୍ଷଣ ଜଣାଯାଏ। ଗୁରୁ ଓ ମଧ୍ୟ ଚଳନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭବାରୁ ଅଗ୍ରଗମନ କରି ସଠି ବର୍ଷ ଗଣନା କରାଯାଏ। ଅଙ୍ଗିରା, ଶ୍ରୀମୁଖ, ଭାବ, ଯୁବା, ଧାତା; ଚିତ୍ରଭାନୁ, ସୁଭାନୁ, ତାରଣ, ପାର୍ଥିବ, ଅବ୍ୟୟ; ନନ୍ଦନ, ବିଜୟ, ଜୟ, ମନ୍ମଥ, ଦୁର୍ମୁଖ; ଶୁଭକୃତ, ଶୋଭନ, କ୍ରୋଧୀ, ବିଶ୍ୱାବସୁ, ପରାଭବ; ପରିଭାବୀ, ପ୍ରମାଦୀ, ଆନନ୍ଦ, ରାକ୍ଷସ, ଅନଳ; ଦୁନ୍ଦୁଭି, ରୁଧିର, ଉଦ୍ଗରୀ, ରକ୍ତାକ୍ଷ, କ୍ରୋଧନ, କ୍ଷୟ—ଏହିପରି ବର୍ଷ ନାମ ଅଛି। ପଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଏକ ଯୁଗ ହୁଏ; ଏପରି ଦ୍ୱାଦଶ ଯୁଗ ଅଛି। ପୁରନ୍ଦର, ଲୋହିତ, ତ୍ୱଷ୍ଟୃ, ଏବଂ ଅହିବୁଧ୍ନ୍ୟ ନାମରେ ମାସ ଅଛି। ଏହିପରି ଏକ ଯୁଗର ବର୍ଷରେ ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ନିୟମ ଦେବତା ଅଧିପତି ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟର ଗ୍ରହଗତିକୁ ଭଲଭାବରେ ଜଣି, ଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦିନ ତାଙ୍କର ରାତି, କର୍କଟ ରାଶି ଆରମ୍ଭରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଚଳନ ହୁଏ। ଉତ୍ତରାୟନର ଆରମ୍ଭ ଓ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ମଧୁ ଆରମ୍ଭରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୁଇ ମାସ ଏବଂ ଋତୁଗୁଡିକ ଶିଶିର ଆରମ୍ଭରୁ ଅଛି। ବର୍ଷା, ଶରତ୍ତ ଓ ଶୀତ ଋତୁ କର୍କଟ ରାଶିରୁ ଦକ୍ଷିଣାୟନରେ ହୁଏ। ଏକ ମାସ, ତାରାମଣ୍ଡଳ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ତିରିଶି ଚନ୍ଦ୍ର ଅଂଶ ଥାଏ। ନଭସ୍ୟ, ଈଶ, ଉର୍ଜ, ସହ, ସହସ୍ୟ ମାସ ନାମ ଅଛି। ଯେଉଁ ମାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେହି ପକ୍ଷ ଦେବତା ଓ ପିତୃ ନାମରେ, ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ଭାବରେ ଗଣିଯାଏ। କ୍ରମାନୁସାରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ତିଥିର ଅଧିପତି—ବ୍ରହ୍ମା, ଅଗ୍ନି, ବିରିଞ୍ଚି, ବିଷ୍ଣୁ, ଶୈଳଜା; ମହେନ୍ଦ୍ର, ବସବ, ନାଗ, ଦୁର୍ଗା, ଦଣ୍ଡଧର ଅଛନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ର, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ଆର୍ଷ ନାମରେ ତିଥିଗୁଡିକ ପିତୃମାନେ ଉପଲକ୍ଷିତ ହୁଏ। ଏହିପରି ନିୟମ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଧୁମକେତୁ, ବର୍ଷ, ମାସ, ତିଥି ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଉଚିତ ଉପଯୋଗ ଓ ଫଳ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।