ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ନାରଦ ପୁରାଣର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଧ୍ୟାୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜୀବନର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଶେଷ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏଠାରେ ମହାର୍ଷି ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦିଆଯାଉଛି ଯେ, ଯଦି ଚନ୍ଦ୍ର ଜଳତତ୍ତ୍ୱ ରାଶିରେ ଅଛନ୍ତି କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳାରେ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ଜଳରେ ହୁଏ। ଏହିପରି ଚନ୍ଦ୍ର କୁମ୍ଭରେ ଅଛନ୍ତି କିମ୍ବା କର୍କଟରେ ଶନି ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଶୋଥ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ। ଯଦି ଚନ୍ଦ୍ର ସନ୍ତାନ ଘର କିମ୍ବା ଧର୍ମ ଘରରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ପାପଗ୍ରହଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ଦୋଷ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ଚନ୍ଦ୍ର ବନ୍ଦ୍ୟା ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଯଦି ଜଳତତ୍ତ୍ୱ ରାଶିରେ ପାପଗ୍ରହ ସହିତ ଜନ୍ମ ଭାଗ୍ୟ ଘରେ ଏକ ନାରୀ ଅଛନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ର ମେଷରେ କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲଗ୍ନରେ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଅପଶକୁନ ଘଟେ। ଯଦି ଯମ (ଅର୍ଥାତ୍ ଶନି) ଆକାଶରେ ତ୍ରିକୋଣ କିମ୍ବା କେନ୍ଦ୍ର ରାଶିରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ତୁରନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ। ଯଦି ଚନ୍ଦ୍ର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ କୌଣସି ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟି ନାହିଁ, ଦେହର ଘାଉ, ଖୋଲ, ଅଙ୍ଗର ରସ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ। ଧୂଆଁ ଯଦି ବନ୍ଧନ ହୁଏ, ତେବେ ଅପକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ। ଶନି ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ଜଳ କିମ୍ବା ପିତ୍ତ ଅଧିକ ଥିଲେ, ଦେହ ଘାଉ ଓ କୀଟ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୁଏ। ଯନ୍ତ୍ର ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଘଟେ। ଯଦି ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦୁର୍ବଳ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଜଳତତ୍ତ୍ୱ ରାଶିରେ ପାପଗ୍ରହ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ଜଳରେ ହୁଏ। ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କୁ କୁହାଯାଉଛି, ଗୁପ୍ତ ରୋଗ, କୀଟ, ଅସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା କାଠ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଆସିପାରେ। ଲଗ୍ନେଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମଙ୍ଗଳ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଦଶାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ। ଅଷ୍ଟମେଶ ଦ୍ୱାଦଶ କିମ୍ବା ଦ୍ୱିତୀୟ ଘରରେ ଅଛନ୍ତି କିମ୍ବା ପାପଗ୍ରହ ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ, ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଆସେ। ଲଗ୍ନ ଓ ତାହାର ଲୋର୍ଡ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ, ଯୋଗ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। ଶୁଭଗ୍ରହ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ ତିନି ପ୍ରକାର ଫଳ ମିଳେ; ନାହିଁ ହେଲେ ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ। ନିଜର ବିନ୍ଦୁ ବି ମୃତ୍ୟୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା ପ୍ରକାର ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଅଷ୍ଟମ ଭାବ ଦେବତା, ପିତୃ କିମ୍ବା ରକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଦଖଳ ହୁଏ, ତେବେ ନରକୀୟ ଫଳ ଦେଉଛି। ଉଚ୍ଚ, ମିତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି, କିମ୍ବା ଶୁଭ ଘରକୁ ଗମନ କଲେ ଏବଂ ଷଷ୍ଠ, ଅଷ୍ଟମ, ଦ୍ୱାଦଶ ଭାବର ଲୋର୍ଡ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ, ତେବେ ତାହା ଅନୁସାରେ ଫଳ ମିଳେ। ନିଜ ରାଶି, ଲଗ୍ନ କିମ୍ବା ଶୁଭ ଭାବରେ ଥିଲେ, ମୁକ୍ତି କିମ୍ବା ଶକ୍ତି ମିଳେ। ଲଗ୍ନର ପୂର୍ବାର୍ଧ କିମ୍ବା ପରାର୍ଧରେ ଶୁଭଗ୍ରହ ଥିଲେ, ତାହାର ଫଳ ଘୋଷଣା କରିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରୀଷ୍ମ କିମ୍ବା ଶରତରେ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଫଳ ଦେଖାଯାଏ। ଗ୍ରହପତିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ମାସ ଓ ତିଥି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ। ଲଗ୍ନ ତ୍ରିକୋଣ, ଉଚ୍ଚ, ଏକାଦଶ କିମ୍ବା ନବମ ଭାବରେ ଥିଲେ, ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ କିଛି ଚିତ୍ରଣ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି—ଏଠାରେ ଗୋପାଳକ, ଦୁଇଟି ବୃଷ ନେଇ କୌଣସି ଦିକ୍ଷିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଛନ୍ତି, ହରିଣୀ ସଦୃଶ ନାରୀ ଅଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭୂମିର ଜୀବନ ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନେ ରାଘବ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ବେଶି ଜ୍ଞାନୀ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି ବୁଝନ୍ତି। ଏଠି ସାତପ୍ରକାର ମାପ, ହବିର୍ଯ୍ୟାନ, ଅବଶିଷ୍ଟ, ଶେଷ, ରୃକ୍ଷ ଚିହ୍ନ, ନବଧା ଧନ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏହା ଛାଡ଼ି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚିହ୍ନ, ଧନୁଷ, ବାଣ ଚିହ୍ନ, ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଏଠି ଘୋଡ଼ାର ଖୁର ଭଳି ମୁହଁ, ଲାଲ କପଡ଼ା, ଘଟ ଭଳି ଆକୃତି; ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଅଭାବରେ ଦୁଃଖିତ, ଧଳାକପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚୁଲି ଛେଦିତ ଓ ବାନ୍ଧିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ହାତୀ ଭଳି ଦେହ, ଭୟରେ କମ୍ପିତ, ହଳଦିଆ କଣ୍ଠ ଏବଂ ଅନ୍ତରେ ଅଶାନ୍ତି ରହିଛି। ଉଦ୍ୟାନରେ କବଚ ଓ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି, ଗରୁଡ଼ ମୁହଁରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି। ଦୁଇଟି ମୁହଁ, ମୋଟା ଗଳା, ବରାହ ମୁହଁ ନେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ସର୍ପ ସଦୃଶ ଏକ ରାଜସିକ ଦୃଶ୍ୟ ଅଛି। ଚପ୍ପଟା ମୁହଁ, ମୋଟା ଓଠ, ରାତିରେ ହାତ ଯୋଡି ଯାଉଛନ୍ତି। ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି, କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ସିଂହ ସଦୃଶ ଉଚ୍ଚ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ଫୁଲ ଓ ତେଜରେ ଭରିଥିବା କିନ୍ତୁ ମେଳା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିବା କନ୍ୟା, ଗୌରୀ ଦ୍ୱାରା ଧୋଇଦିଆ କପଡ଼ା, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ନେଇ ଦାନବ ଘରେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ। ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଅଭାବରେ ପୀଡିତ ପୁରୁଷ, କୁମ୍ଭକାରଙ୍କ ଜାୟା ଓ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଯାଉଛନ୍ତି। ନଦୀପାର ଚାଲୁଥିବା ନାରୀ ସର୍ପ ସଦୃଶ ଫୁସ୍ ଫୁସ୍ ଶବ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି। କଚ୍ଚପ ମୁହଁ ନେଇ, ମଲୟ ପାହାଡ଼ରେ, ସିଂହ ଭଳି, କୁକୁର ଓ ହରିଣକୁ ଭୟ ଦେଉଛନ୍ତି। ମଧ୍ୟରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନରେ ବସିଛନ୍ତି, ବର୍ଷାକାଳରେ ବଢ଼ୁଥିବା ଏକ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି। ଏପରି ଭାବରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ତାରାଗତି, ଓ ଜୀବନର ଅନେକ ଗୁପ୍ତ ଚିହ୍ନ ଓ ଦୃଶ୍ୟର ଅନୁପମ ବର୍ଣ୍ଣନା ଦିଆଯାଇଛି।