ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପୁରାତନ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ ଗଣନା କରିବାର ଏହି ବିଧିକୁ ଏକ କଥାରୂପେ ଓଡ଼ିଆରେ ଏଭଳି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଛି— ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଯେଉଁ ଅଂଶ ଉପଭୋଗ କରାଯିବ, ସେଠାରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳାର ଅବସ୍ଥା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଅଂଶ ଗଣନା କରାଯିବା ଦରକାର। ଏହା ପରେ, ଚାହିତିବା ଦଣ୍ଡିକା ଓ ଶୁଭା ରୁ ଉପଭୋଗିତ ଅଂଶ ବିୟୋଗ କରାଯିବ। ଯେଉଁ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯିବ, ତାହାକୁ ତିରିଶ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି କରି ସଠିକ୍ ମୂଲ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରାଯିବ। ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ନାଡୀ, ଏବଂ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ଅଂଶରେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଗଣନା କରାଯିବ। ଉପଭୋଗ ହେବାକୁ ଥିବା ଅଂଶ କମ୍ ହେଲେ, କିମ୍ବା ଉପଭୋଗିତ ଅଂଶ ବେଶି ହେଲେ, ତାହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯିବ। ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣର ଅଂଶ ଇନ୍ଦ୍ରଠାରୁ କମ୍ ଥାଏ, ତେବେ ଗ୍ରହଣ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହୁଏ। ଯେପରି ବାସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଏକ ଆବରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ପୃଥିବୀକୁ ଢାକିଦେଉଛି, ଏହିପରି ଗ୍ରହଣ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ତାଙ୍କୁ ଆବୃତ କରିଦେଉଛି। ଯେଉଁଠି ଆବୃତ ହେଉଛି, ଏବଂ ତାହାର ଆବରଣ, ସେଗୁଡିକୁ ଅର୍ଦ୍ଧ, ଏକ ଷଷ୍ଠାଂଶ ଓ ଦଶଗୁଣ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ମାପାଯାଏ। ସ୍ଥିରତାର ଅର୍ଦ୍ଧ ସମୟ ଅଂଗ ଓ ବାହୁ ଅଂଶର ମାପ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ। ଯଦି ଏଥିରେ ଅଧିକ୍ୟ ଥାଏ, ତେବେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ମନୋହର ଶେଷରେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ। ଏଠାରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶେଷକୁ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଭାବାଯାଏ; ଅମାବାସ୍ୟାର ଶେଷରେ ତିନିଗୁଣ ଅଂଶ ହୁଏ। ଏହି ଅଂଶକୁ ତାହାର ଦିଗ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣନ କରି, ଦୁଇ ବିୟୋଗ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧ ଯୋଗ କରିଲେ ହରି ମିଳିଥାଏ। ହରିର ଆଧାର ସୁନା; ତିନିଗୁଣ ଅଂଶ ଯୋଗ କରି ଏକ ଯୋଗ କରାଯିବ। ତୀରର ଆଧାର ଛଅ ଗୁଣ କମ୍; ଏକ ଯୋଗ କରି, ପୁଣି ତିନିଗୁଣ ଅଂଶ ଯୋଗ କରିବା ଦରକାର। ଛଅଟି ଚିହ୍ନ ସ୍ୱର ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ; ଭକ୍ତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ନମସ୍କାର, ଅନନମସ୍କାର ଓ ଦିଗ ଅଂଶ ମାପାଯାଏ। ଏହାପରେ, ଆବୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ପତ୍ର ଅର୍ଦ୍ଧ ସମୟ ଓ ତିନିଗୁଣ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ଏହି ଦୁଇଟିର ଗଣନାରୁ ଅର୍ଦ୍ଧ ସମୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ। ବିଶ୍ୱ ଓ ପ୍ରଭୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ କମ୍, ନବ ଓ ପନ୍ଦର ଅଂଶ ଅଛି। ଆରମ୍ଭରେ ଗ୍ରହର ଚକ୍ର ଦେଖି, ତାହାର ଆଧାର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଅନୁସନ୍ଧାନ କରାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ଏହା ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ, ଏହାକୁ ସଂଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବାନ ଲୋକେ ଆଗମନ ଓ ପ୍ରସ୍ଥାନ ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତି। ଗଣନାର ଆଧାର ଆଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଅନ୍ୟଏଠି, ଶିଖର ବଳର ଚିହ୍ନ ଓ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯିବ। ଯେଉଁମାନେ ବିକୃତ ଅଂଗ, ଅଗ୍ନି, ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଉପଲବ୍ଧ ଆଧାର ସହିତ ଏକତ୍ର ନୁହଁନ୍ତି— ନୋଡ୍ ଓ ଅନୋଡ୍ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଖୋଲା ଅଂଶ ତାଙ୍କର ଗତି ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରାଯିବ। ଖୋଦାଯିବା ସ୍ଥାନ ଅପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗ ଯେଉଁଠି ମିଳେ, ସେଠି ଏକତ୍ର ହୁଏ। ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଆଧାର ପାଇଲେ ଅର୍ଥ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଯୋଡ଼ା ଭଳି। ଦୁଇଟି ପରିଭ୍ରମଣ ଚକ୍ରରେ ସମାନ ହେଲେ, ଏହାକୁ 'ସମତାରେ ଧରାଯାଇଛି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏପରି, ଦୁଇଁଜଣ ସମାନ ହେଲେ, ଆଧା ଅର୍କରେ ସଂଯୋଗ ହୁଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୁଏ। ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ଗତି ଏବଂ ପଛକୁ ଯିବା, ଗଣିତ ସମୟ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ। ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟର ପରିଭ୍ରମଣ ବେଶି, ତେବେ ସଂଯୋଗ ଆଗକୁ ବଢ଼େ। ଚନ୍ଦ୍ରର ପରିଭ୍ରମଣ ଭିନ୍ନ ହେଲେ, ଏହି ଭ୍ରମ ଶୁଧ୍ଧ କରାଯାଏ। ଏହି ଘଟଣା ଅର୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବାୟୁ ମଣ୍ଡଳରେ, ଗ୍ରହଣ ହେବାକୁ ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଘଟେ। ଚନ୍ଦ୍ର ଉପଭୋଗ କଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଫଳ—ଅଙ୍ଗ ଓ ଦିଗ ଆଦି—ହରାଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପୁନଃପୁନି କରାଯାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ପରିଭ୍ରମଣ ସମାନ ରହିଥାଏ। ଯଦି କମ୍ ଥାଏ, ତେବେ ରାତିରେ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଯାଏ; ଅଧିକ୍ୟ ଥିଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ଘଟେ। ଚନ୍ଦ୍ର ଉପଭୋଗରୁ ମିଳିଥିବା ଷଠି ନାଡିକା ହେଉଛି ସଂଯୋଗର ସମୟ ମାପ। ତାଙ୍କର ଉପଭୋଗ ମଧ୍ୟରେ ମିଳିଥିବା ଅର୍ଦ୍ଧ ସମୟ ଏକ ନାଡିକା ପରି ହୁଏ। ଏହି ଘଟଣା ପରିଘଟିତ ହେବାର ସମୟକୁ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ସଂଯୋଗ ବୋଲାଯାଏ। ଏହା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଆକୃତି ନେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହା ନିନ୍ଦିତ। ଏବେ ମୁଁ ରାଶି ଓ ସଠିକ୍ ସମୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରି ଜନ୍ମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।