ଏକ ସମୟରେ, ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରର ଗଭୀର ଅଧ୍ୟୟନରେ, ଗଣନାର ଏକ ଅନୁପାତିକ କ୍ରମ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏଠି, ଏକ ଦିଗ୍ଭାଗ ଓ ଭୁଜା ଗୁଣନାର ଚତୁର୍କୋଣ ଯୋଗଫଳର ମୂଳ ନିକାଳିବାକୁ 'ଚଳାଭିଧା' କୁହାଯାଏ। କ୍ୟାନ୍ସର ଓ ଅନ୍ୟ ରାଶିର ଆରମ୍ଭରେ, ତୃଜ୍ୟାରେ କୋଟିର ଗୁଣନା ବିୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ। ଭୁଜାର ଗୁଣନା, ତୃଜ୍ୟାର ଚତୁର୍କୋଣ ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରି ନିଅନ୍ତୁ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କ୍ୟାନ୍ସର ଆରମ୍ଭରେ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ କ୍ରିୟାରେ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ପାଇଁ ଲାଗୁ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଶୈର୍ଧ୍ୟ, ମାଧ୍ୟ, ପୁନଃ ମାନ୍ଧ୍ୟ ଏବଂ ଶୈର୍ଘ୍ୟ—ଏହି ଚାରି ଅନୁକ୍ରମରେ ଥାଏ। ଗ୍ରହମାନେର ଦ୍ରବ୍ୟ, ଦିଗ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ମାନ ଲିବ୍ରା ଆରମ୍ଭରେ ଅର୍କ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯେପରି ରାଶି ବିଭାଗରେ ଦିଗ୍ରୀ ଗଣନା କରାଯାଏ, ଗ୍ରହମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହେବା ଉଚିତ। କ୍ୟାନ୍ସର ଆରମ୍ଭରେ ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ରହିଛି; କ୍ୟାପ୍ରିକର୍ନ ଆରମ୍ଭରେ ଏହାକୁ ଅର୍କ କୁହାଯାଏ। ନିଜର ମନ୍ଦ ଅର୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରି ମିଳିଥିବା ମିନିଟ୍ଗୁଡିକୁ ସ୍ୱତଃ ଦିଗ୍ରୀରୁ ନେଇବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଟିପ୍କୁ ଧନୁର ତଣୁ ଓ କାନ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍କ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ କରିବାକୁ ହୁଏ। ଯଦି ଋଣ ବଡ଼, ତାହାକୁ ବିୟୋଗ କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ ଚଳା ରୂପରେ ଗତି କରିବାକୁ ଦେଖାଯାଏ। ବାଣ, ରୁଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରର ଚତୁର୍ଥାଂଶ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅଂଶ—ଏହିମାନେ ପୃଥିବୀର ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି। ଅଗ୍ରଗାମୀ ଅର୍କକୁ ବିଷୁବ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣନା କରିବା ଉଚିତ; ହୋରାଇଜନ୍ ଅର୍କକୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଧନୁ ଉପରେ ଉତ୍କ୍ରମ କରିଲେ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଭାବ ଥିଲେ, ସେହି ଅଲଗା ଭାବେ କମିଯିବା ଦେଖାଯାଏ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଉପକ୍ରମ କରି ଉଲ୍ଟା ହେଲେ, ଦିନ ଶେଷରେ ଏହି ଦ୍ୱିଗୁଣ କରିବାକୁ ହୁଏ। ଗ୍ରହମାନେର ଦିଗ୍ରୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅଂଶ ଏବଂ ଭୋଗ ଆରମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ ମାନ ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ। ଗତି କରାଯାଇଥିବା ଦୂରତାକୁ ଷଷ୍ଠି ଦ୍ୱାରା ଗୁଣନା କରାଯିବା ଉଚିତ; ଭୋଗ ଅବଧି ଓ ଅର୍ଜିତ କାଳ ମାନ ମିଳିଥାଏ। ଏହି ଦୂରତାକୁ ଷଷ୍ଠି ଦ୍ୱାରା ଗୁଣି, ସର୍ବାଧିକ ଭୋଗ ଅବଧି ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ବାବା, ବଳବା, କୌଳବା, ତୈତିଳା, ଗରା ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ। ଶକୁନି, ନାଗ, ଚତୁଷ୍ପଦ ଓ କିମ୍ସ୍ତୁଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ। ଏଠି, ଇଚ୍ଛିତ ଆଙ୍ଗୁଠି ମାନ ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ତକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରିବାକୁ ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଛାୟାର ଟିପ୍ ଛୁଇଁଯାଏ, ସେହି ଦିନ ଆପରାହ୍ନ ଓ ପୂର୍ବାହ୍ନ ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ। ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ସୂତା ଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏକ ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ। ମଧ୍ୟ ଦିଗରେ ମାଛ ଦ୍ୱାରା ଉପଦିଗ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ। ଏଠି, ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୁଜା-ତଣୁ ଆଙ୍ଗୁଠି ମାନ ଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଚିନ୍ତା କରିବା ହୁଏ। ଛାୟା ବୃତ୍ତ ଓ ବିଷୁବ ବୃତ୍ତ ଏପରି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ଇଚ୍ଛିତ ଛାୟା ଓ ବିଷୁବ ମଧ୍ୟରେ ଟିପ୍ ନାମ ଦିଆଯାଏ। ଘନୋମନ୍ ରୂପରେ ଆଧାର ସଜାଇଲେ, ଛାୟାକୁ ଉଲ୍ଟା ଅନୁକ୍ରମରେ ମାପାଯାଏ। ଏହାର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ସଠିକ ଧାରା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ, ଦିନ ଗଣନା ଅନୁସାରେ ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଛାୟା, ଫୁଲର ମୁକୁଳ ଖୋଲିବା ଓ ଅନ୍ୟ ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ଛାୟାର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଓ ଅନୁଲମ୍ବ ତଣୁ ସଦା ଦକ୍ଷିଣ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଓ ଅନୁଲମ୍ବ ତଣୁ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ତାହାର କିରଣ ତଣୁ କିମ୍ବା ଟିପ୍ ଅଂଶ ହୁଏ। ଟିପ୍ ତଣୁ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରି, ଛାୟା ଗଣନା ବାହ୍ୟ ଅଂଶରେ କରାଯାଏ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ଦିଗ୍ବିଭାଗ ଆରମ୍ଭ; ଏହାର ତଣୁକୁ ତ୍ରିତଣୁ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣିବା ହୁଏ। କ୍ୟାନ୍ସର ଆରମ୍ଭରେ ଅର୍ଧ ବୃତ୍ତରୁ ବିୟୋଗ କରିବା; ଲିବ୍ରା ଆରମ୍ଭରେ ଅର୍ଧ ବୃତ୍ତରେ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଫଳ ମନ୍ଦ ଓ ତ୍ୱରିତ ଗତି ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନି ମିଳିଥାଏ। ବୃତ୍ତ ଗତି ଓ ମିଳିଥିବା ମାନ ଯୋଗଫଳ ଦିନ ଓ ରାତିର ଗତି କୁହାଯାଏ। ଅନୁକ୍ରମରେ, ତଣୁଗୁଡିକୁ ଏକ, ଦୁଇ, ତିନି ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରିବା ଉଚିତ; ସେଗୁଡିକୁ ଧନୁ ଭାବରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଅଠ ଭାଗରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଏକ ହେଉଛି ଶରତ୍, ତିନି ହେଉଛି ଶୀତ ଋତୁ ପାଇଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ମାନ ଯୋଗାଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ଭିନ୍ନ ଓ ଏକାତ୍ମ ଭାବରେ, କ୍ୟାନ୍ସର ଆରମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଶିଗୁଡିକୁ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ।