ଏହି ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଗଣନା ପଦ୍ଧତି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦିଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକୁ ସଠିକ୍ ମୂଲ୍ୟରେ ବିଭାଜିତ କଲେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ତାର୍ତ୍ତମ୍ୟ ଚୋର୍ଡ ଗୁଣଫଳ ମିଳେ। ଏହି ମିଳିଥିବା ଫଳକୁ ଯଦି ଜ୍ୟା-ପିଣ୍ଡର ମାପ ହରାଇଯାଇଛି, ସେଥିରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯେତେବେଳେ ଜ୍ୟାକୁ ଅପସାରଣ କରାଯାଏ, ତାହାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ତାହାର ତାର୍ତ୍ତମ୍ୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଧୀର ଧନୁର୍ଭାଗକୁ 'ମାନବଃ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଏହି ଭାଗକୁ 'ଶୀତଗୋରଦାଃ' କୁହାଯାଏ। ଯୁଗଳ ଶେଷର ଧନୁର୍ଭାଗକୁ 'ଖାଗ୍ନି', 'ସୁରା', 'ସୂର୍ଯ୍ୟ', ଓ 'ନବାର୍ଣ୍ଣବ' ନାମ ଦିଆଯାଏ। ମଙ୍ଗଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଧନୁର୍ଭାଗକୁ 'ଶଘ୍ନ୍ୟ', 'ଯୁଗ୍ମାନ୍ତ', 'ଅଗ୍ନି', ଓ 'ଦଶ୍ରକ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବିଚିତ୍ର ରାଶି ଶେଷରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ତୃତୀୟ ମତାନୁସାରେ, ଏହାକୁ 'ବିବିଶ୍ୱେୟ' ଓ 'ଅପର୍ବତା' ନାମ ଦିଆଯାଏ। ବିଚିତ୍ର ଓ ସମ ରାଶି ଶେଷର ଗୁଣ ଭୁଜା-ଜ୍ୟା ଓ ତ୍ରିଜ୍ୟା ଠାରୁ ମିଳେ। ଏହି ଗୁଣରେ, ଭୁଜା, କୋଟି ଓ ଜ୍ୟାକୁ ସଂଖ୍ୟା ଓ କ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ବିଭାଜିତ କରାଯାଏ। ମକର ଓ ଅନ୍ୟ ରାଶି ଆରମ୍ଭରେ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥିବା କୋଟିର ଗୁଣଫଳ 'ଧନ' ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହା ଓ ଭୁଜା ଗୁଣଫଳର ବର୍ଗ ଯୋଗର ମୂଳକୁ 'ଚଳାଭିଧ' କୁହାଯାଏ। କର୍କଟ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଶି ଆରମ୍ଭରେ ତ୍ରିଜ୍ୟାରେ ଥିବା କୋଟିର ଗୁଣଫଳ ବିୟୋଗ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଭୁଜାର ଗୁଣଫଳକୁ ତ୍ରିଜ୍ୟାର ବର୍ଗ ମୂଳରେ ବିଭାଜିତ କରି ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ। ଏହି ଗଣନା ପ୍ରକ୍ରିୟା ମଙ୍ଗଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ପାଇଁ ଆରମ୍ଭ ଓ ଚତୁର୍ଥ କ୍ରିୟାରେ ଲାଗୁ କରିବା ଉଚିତ। 'ଶୈର୍ଧ୍ୟ', 'ମାଧ୍ୟ', ପୁଣି 'ମାନ୍ଧ୍ୟ' ଓ 'ଶୈର୍ଘ୍ୟ'—ଏହି ଚାରିଟି ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ୟବହୃତ। ଗ୍ରହମାନେର ଧନ (ଦିଗ୍ରୀ ଇତ୍ୟାଦି) ତୁଳା ଆରମ୍ଭର ଧନୁର୍ଭାଗ ଭାବରେ ନିଆଯିବ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯେପରି ରାଶି ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହମାନେର ଦିଗ୍ରୀ ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ। କର୍କଟ ଆରମ୍ଭରେ ଏହି ଧନ ରହିଥାଏ, ମକର ଆରମ୍ଭରେ ଏହାକୁ ଧନୁର୍ଭାଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନିଜ ଧୀର ଧନୁର୍ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କଲେ ଯେଉଁ କ୍ଷଣ ମିଳେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଦିଗ୍ରୀରୁ ନେଉଛନ୍ତି। ଏହା ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶକୁ ଧନୁର ତଣୁ ଓ କାନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଧନୁର୍ଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ। ଯଦି ଋଣ ଅଧିକ ଥାଏ, ତେବେ ବିୟୋଗ କରି ବାକି ଅଂଶ ଏକ ବକ୍ର ମାର୍ଗରେ ଚାଲିଯିବ। ବାଣ, ରୁଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅଂଶ ପୃଥିବୀର ସନ୍ତାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଅଗ୍ରଗତି ଧନୁର୍ଭାଗକୁ ବିଷୁବ ଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣନ କରାଯାଏ; ହରିଜନ୍ତା ଧନୁର୍ଭାଗକୁ ବାରଟିରେ ବିଭାଜିତ କରାଯାଏ। ଧନୁ ଉପରକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ ଯଦି ଧନ କମିଯାଏ, ସେହି ଅଂଶକୁ ଅଲଗା କରି କମାଯାଏ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ ଓ ପଛକୁ ଫେରାଇଲେ, ଏହି ଅଂଶକୁ ଦିନ ଶେଷରେ ଦୁଗୁଣ କରାଯାଏ। ଗ୍ରହମାନେର ଦିଗ୍ରୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅଂଶ, ଭୋଗାରମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଦିଗରେ ଗଣନା କରାଯାଏ। ଚଳିଥିବା ଦୂରତାକୁ ସାଠିଏ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣନ କରି, ଭୋଗ ସମୟ ଓ ଅର୍ଜିତ କ୍ଷଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ। ଏହି ଦୂରତାକୁ ମହାନତମ ଭୋଗ ସମୟରେ ବିଭାଜିତ କଲେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ 'ବବ', 'ବଳବ', 'କୌଳବ', 'ତୈତିଳ', 'ଗର', 'ଶକୁନି', 'ନାଗ', 'ଚତୁଷ୍ପଦ', ଓ 'କିମ୍ସ୍ତୁଘ୍ନ' ଆଦି ଭାବରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏଠି, ଆବଶ୍ୟକ ଅଙ୍ଗୁଳି ମାପରେ ବୃତ୍ତକୁ ସମଭାଗରେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଛାୟାର ଶିର୍ଷ ଯେଉଁଠାରେ ଛୁଏ, ସେଠି ପୂର୍ବାହ୍ନ ଓ ଅପରାହ୍ନ ପାଇଁ ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଏ। ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତରକୁ ଏକ ସୂତା ଦ୍ୱାରା ରେଖା ଆଙ୍କିବା ଉଚିତ। ମଧ୍ୟଦିଗରେ ମାଛ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ମୁଖ୍ୟ ଓ ଉପ-ଦିଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ। ଏଠି ଦିଆଯାଇଥିବା ବାହୁ-ତଣୁ ଅଙ୍ଗୁଳି ମାପ ଦ୍ୱାରା ଆବଶ୍ୟକ ତେଜ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ। ଛାୟା ବୃତ୍ତ ଓ ବିଷୁବ ବୃତ୍ତ ଏପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଆବଶ୍ୟକ ଛାୟା ଓ ବିଷୁବ ବୃତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଶିର୍ଷ ନାମ ଦିଆଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ନୀମ୍ନ ଉପକରଣ ଘଟିତ ହୁଏ, ଛାୟାକୁ ବିପରୀତ କ୍ରମରେ ମାପାଯାଏ। ଏହାର ଗୁଣ ଠାରୁ, ଉଚିତ ପଦ୍ଧତି ଓ ଭକ୍ତିସହିତ, ଦିନ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ମିଳେ। ଏହା ସଙ୍ଗେ ଯୋଗ ହେଲେ ତେଜ, ଛାୟା, ପୁଷ୍ପ ମୁକୁଳିତ ହେବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।