ଏହି ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରରେ, ଏକ ବିଶେଷ ଗଣନା ପ୍ରକ୍ରିୟା 'ସମତ୍ର' ବିଷୟରେ କଥାହେଉଛି, ଯାହା ଦୃଢ଼ ଅଂଶର ନିୟମକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରେ । ଧନ-ସମ୍ପଦକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଶେଷରୁ ବିଚିତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଗଣନା କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଏହାକୁ ମୂଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହି ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ଅଂଶ କ୍ଷୟ ହୋଇଛି, ସେଉଁଠି ଏବଂ 'ନିଘ୍ନୀ' ଉପରେ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇବା ଓ କ୍ଷୟ କରିବାରେ ସଠିକ୍ ଭାଗକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବିଭକ୍ତ କରିବା ଦରକାର । ଏହି ଅଂଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ କେମିତି ରହିଛି, ଏହି ବିଜ୍ଞାନର ଅର୍ଥ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବା ମୁନିମାନେ ଏହା ବୁଝିବେ । ସମସ୍ତ ଅଂଶରୁ ଅଂଶ ବିୟୋଗ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶକୁ ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ଅନୁଯାୟୀ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ । ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଅଂଶ ସମାନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶେଷରେ ଏକତ୍ର କରାଯିବ । ଫଳାଫଳ ମିଳେ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ବିୟୋଗ, କ୍ଷୟ, ଆଘାତ ଓ ଗୁଣନ କରି । ବିଭାଗ କରିବାବେଳେ ଯେଉଁ ଶେଷ ରହିଯାଏ, ତାହାକୁ ନେଇ ଗୁଣନ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଏକ ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଓ ସମସ୍ତଠାରେ ଏହି ଧ୍ୱନି ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା କ୍ରମ ପୂରଣ ହୁଏ । ଜନ୍ମର ଚିହ୍ନ ପାଇଁ ନିଜ ଋଣ ଓ ନିଜ ପ୍ରତି ଋଣକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଦରକାର । ଏଠାରେ ଅଂଶ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଥାଏ, ଯଦି ବିପରୀତ ହୁଏ, ଶେଷ ଆଗରୁ ଯେପରି ଥିଲା, ସେପରି ରହିଥାଏ । ଆବଶ୍ୟକ ଅଂଶକୁ ଦୃଶ୍ୟ ଅଂଶ ସହିତ ଗୁଣନ କଲେ ରାଶି ଫଳ ମିଳିଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଂଶ ନୁହେଁ । ଦୁଇଟି ରାଶି ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ୍ ହେଉଛି ଏହି ଦଳର ଅତିରିକ୍ତ, ଏବଂ ଏହି ଦୁଇଟି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ଏହି ଦଳ ଭାଗକୁ ବିଭକ୍ତ କଲେ ଏକ ରାଶି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ । ଅନ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଦଳର ସଂଯୋଗରେ, ଏକକ ହେଉଛି ରାଶି ଓ ଏହି ଦୁଇଟି ଦଳର ମିଶ୍ରଣ । ଦୁଇ ଚେତନାଶୀଳ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଗଣନାରେ କେବଳ ଉପସ୍ଥିତକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ । ଦୃଶ୍ୟ ଫଳର ଅର୍ଧାଂଶ ଯୋଗ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ଦଳ ଭିତରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଫଳ ହେଉଛି ଗୁଣନକାରୀ । ଏହିପରି, ମୂଳ ଗୁଣନକାରୀକୁ ଏହି ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାରା ବିଭାଜନ କଲେ ଉପସ୍ଥିତ ଭଳି ଫଳ ମିଳିଥାଏ । ଆବଶ୍ୟକ ଅଂଶକୁ ପ୍ରଥମ ଶେଷ ଅଂଶ ସହିତ ଗୁଣନ କଲେ ଫଳ ମିଳିଥାଏ, ଏହାକୁ ବିପରୀତ ଭାବେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ । ଅନେକ ରାଶି ଦ୍ୱାରା ବିଭାଜନ ଓ କମ୍ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବିଭାଗର ଫଳ ମିଳିଥାଏ । ସମୟକୁ ମାପ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣନ କଲେ ଏବଂ ବିତିଥିବା ସମୟ ସହିତ ପୁନର୍ବାର ଗୁଣନ କଲେ ଫଳ ମିଳେ । ଅନେକ ରାଶି ଦ୍ୱାରା ମିଳିଥିବା ଫଳରୁ କିଛି ରାଶି ମାସ ଫଳ ଅଧିକ ମିଳିଥାଏ । ଯେଉଁ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ମିଶ୍ରଣ ଓ ଆଘାତ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଏକତ୍ର କରି ବିଭାଜନ କଲେ ଫଳ ମିଳିଥାଏ । ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଆଗକୁ ବଢ଼େ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଂଶ ପାଇଁ ଏହି ନିୟମ ଏକେ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ଦଳ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ । ଏକକ, ଏକକର ଫଳ ଏବଂ ମୂଖ୍ୟ ମାପ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣନକାରୀ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ । ଶ୍ରବଣ କ୍ରମର ଅନ୍ୟ କ୍ରମ, ଶିଖର, କାନର ଦୋଷ ଓ ଦଳର ତ୍ରୁଟି ଅଛି । ଦୁଇଟି ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ତଫାତ୍କୁ ଦୁଇ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣନ କରି, ତାହାର ଯୋଗଫଳ ସହିତ ଯୋଗ କଲେ, ମୁନି, ଏହି ଯୋଗଫଳର ବର୍ଗମୂଳ ନେଲେ ତାହା ହେଉଛି ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ । ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ହେଉଛି ଶର, ଏହି ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଶରର ଲମ୍ବତା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମିଳେ । ଏହି ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧକୁ ଅଠ ଦ୍ୱାରା ବିଭାଜନ କଲେ ଏହି ନିୟମ ଗଣିତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେଖାଇଛନ୍ତି । ଏହାକୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଓ ଶର ସହିତ ଗୁଣନ କରି, ପୁନଃ ବିୟୋଗ କଲେ ଚାରି ଗୁଣା ମାପ ମିଳିଥାଏ । ଚାପ, ଶର ଓ ଧନୁର ତାର, ଏବଂ ବୃତ୍ତର ବର୍ଗକୁ ଗୁଣନ କରି ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ବିଭାଜନ କଲେ ମଧ୍ୟମ ମାପ ମିଳିଯାଏ । ବୃତ୍ତର ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ବିଭାଜନ କଲେ ମୋଟ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ପ୍ରସ୍ଥ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୁଏ । ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧକୁ ଜଳ ସହିତ ଗୁଣନ କରି ଏବଂ ଆଉ ଆଙ୍ଗୁଳ ମାପର ପ୍ରସ୍ଥ ସହିତ ଗୁଣନ କଲେ ଲମ୍ବତା ମିଳିଯାଏ । ପ୍ରସ୍ଥ, ଲମ୍ବତା ଓ ପ୍ରସ୍ଥକୁ ଏକାଉଁଥିରେ ଗୁଣନ କଲେ ଆଙ୍ଗୁଳ ମାପର ଫଳ ମିଳେ । ଉଚ୍ଚତା, ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ଓ ଲମ୍ବତା, ଦ୍ୱିଜଜନ, ସବୁ ଆଙ୍ଗୁଳ ମାପରେ ହିଁ ମାପାଯିବ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ । ଏପରି, ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଲମ୍ବତାକୁ ଗୁଣନ କଲେ ହସ୍ତମାପ ମିଳେ । ଦୀପ, କିଳ୍ଲି ଓ ଗହ୍ବରକୁ ଗୁଣନ କଲେ, ମୁନି, କିଳ୍ଲିର ମାପ ମିଳେ । କିଳ୍ଲିକୁ ଦୀପ ଓ ତଳ ଗହ୍ବର ସହିତ ଗୁଣନ କଲେ ଦୀପର ଉଚ୍ଚତା ମିଳେ, ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୁନି, ଏହିପରି ନିୟମ ଅନୁସରି ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ ।