ମହାମୁନି ନାରଦଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ମହାପୁରୁଷ କହିଲେ— “ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପଦ୍ଧତି ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଶବ୍ଦ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଧାତୁ, ପ୍ରତୟୟ, ଅପେକ୍ଷା, ଲୋପ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଶବ୍ଦ ଗଠନ ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ ଅସୀମ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ, ହେ ନାରଦ, କେହି ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିପାରିବେ ନାହିଁ। କେବଳ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମାନବମାନେ ଧର୍ମ ସିଦ୍ଧି କରିପାରନ୍ତି। ଗଣନା, ଜନ୍ମକୁଣ୍ଡଳୀ, ଏବଂ ‘ସ୍କନ୍ଧ’ ନାମକ ସଂଗ୍ରହ—ଏହି ସବୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ପ୍ରଶ୍ନ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ୟ ଗ୍ରହଣ, ଏବଂ ଉଦାସ୍ୟ—ଏହାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। କୁଣ୍ଡଳୀରେ ରାଶିର ବିଭାଗ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଜନ୍ମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନେକ ବିଷୟ ଅଛି। କର୍ମ, ଆୟୁ, ଅଷ୍ଟଗ୍ରୁପ୍, ରାଜଯୋଗ ଓ ଦିବ୍ୟଯୋଗ; ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଅବସ୍ଥାଅନୁସାରେ ଫଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସଂଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ହରାଉଥିବା ଜନ୍ମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ, ଡ୍ରେଷ୍କାଣ ଲକ୍ଷଣ, ତିଥି, ଦିନ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଅର୍ଧତିଥି ଯୋଗ, ଚନ୍ଦ୍ରର କ୍ଷୟ-ବୃଦ୍ଧି ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାଳାର ଋତୁଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରର ଅଂଶ। ପ୍ରଥମ ବାଳକେଶ କଟିବା, କାନ ଛିଦ୍ର, ମୁଣ୍ଡନ, ଛୁରୀ ବାନ୍ଧିବା ଭଳି କ୍ରିୟା, ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ, ନଗର ପ୍ରବେଶ, ଅଚାନକ ବର୍ଷା, ବିଶେଷ କ୍ରିୟା—ଏହି ସବୁ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ଗଣନାରେ ଏକ, ଦଶ, ଶତ, ସହସ୍ର, ଦଶସହସ୍ର, ଲକ୍ଷ ଓ ଏଠାରେ ନିରବର, ମହାପଦ୍ମ, ଶଙ୍କୁ ଓ ସମୁଦ୍ର ପରି ଅପାର ସଂଖ୍ୟା ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ। ଅନୁକ୍ରମ ବା ବିପରୀତ କ୍ରମରେ, ଆବଶ୍ୟକ ଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯେତେବେଳେ ଭାଜକ ସୁଦ୍ଧ ଥାଏ, ତେବେ ଶେଷ ଶେଷ ଶେଷ ଅଂଶକୁ ଗୁଣନ କରି ଫଳ ମିଳେ। ଶେଷ ଯଦି ବିସମ ଥାଏ, ବିସମକୁ ଛାଡ଼ି ମୂଳକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ରଖିବା ଦରକାର। ଏହାର ଗୁଣିତ ତ୍ୟାଗ କରି, ପୁନଃ ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରିବା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ‘ସମତ୍ର’ ନାମକ କ୍ରିୟା ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖିତ, ଏବଂ ଦ୍ରବ୍ୟର ନିୟମ ଏଠି ଥାଏ। ଶେଷ ଥିବା ବିସମ ଦ୍ୱାରା ଧନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ କୁହାଯାଏ, ଏହାକୁ ‘ମୂଳ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଗୁଣିତ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ଅଂଶ ଓ ନିଘ୍ନୀକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ପାରସ୍ପରିକ ଗ୍ରହଣ ଓ ହ୍ରାସରେ, ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ସଠିକ୍ ଭାଗ କରିବା ଦରକାର। ଅଂଶର ଅନୁପାତ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିଥିବା ମୁନିମାନେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବେ। ସମସ୍ତ ଅଂଶରୁ ଅଂଶ କଟି ନେଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରମାଣ ଦେଇବା ଉଚିତ। ଅଂଶ ସମାନ ହେଲେ, ଶେଷରେ ଯୋଗ କରିବା ଦରକାର। ଅନ୍ତର, କଟିବା, ହ୍ରାସ, ଗୁଣନ ଦ୍ୱାରା ଫଳ ମିଳେ। ଅଂଶ ବିଭାଗରେ ଶେଷ ନିଅଂତୁ, ଗୁଣନ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ। ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ଏକ ଧ୍ୱନି ଓ ସମସ୍ତେ ଏକ ଧ୍ୱନି ତିଆରି କରିବା ଦ୍ୱାରା ଚରଣ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ। ନିଜ ଋଣ ଓ ନିଜର ଋଣକୁ ପ୍ରକାଶ କରି, ରାଶିର ଚିହ୍ନ ଲାଭ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଅଂଶ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହେ; ବିପରୀତରେ, ଶେଷ ପୂର୍ବବତ୍ ରହିଥାଏ। ଇଚ୍ଛିତ ଓ ଦୃଷ୍ଟ ଗୁଣିତ କଲେ, ରାଶିର ଉତ୍ତର ମିଳେ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ରାଶିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭେଦ ହେଉଛି ସମୂହର ଅତିରିକ୍ତ; ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦୁଇଜଣ ଏହି ଦୁଇଟି ହେଉଛନ୍ତି। ଏହାର ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭାଗ କରି, ଏକ ରାଶିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନାଯାଏ। ଅନ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀ ଯୋଗରେ, ଏକକ ହେଉଛି ରାଶି ଓ ଏହି ଦୁଇଟି ଗୋଷ୍ଠୀ। ଉଭୟ ଅନ୍ୱେଷକ ପ୍ରକାଶିତ, ଏବଂ ଗଣନାରେ କେବଳ ପ୍ରକାଶିତକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଦୃଷ୍ଟ ଗୁଣିତ ଅର୍ଧ ଯୋଗ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଗୁଣିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ହେଉଛି ଗୁଣକ। ଏହିପରି, ମୂଳ ଗୁଣକକୁ ଦୁଇ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କଲେ, ପ୍ରକାଶିତ ପରି ସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ଇଚ୍ଛିତକୁ ପ୍ରଥମ ଶେଷ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣିତ କଲେ ଫଳ ମିଳେ, ଯାହା ବିପରୀତ ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ହୁଏ।” ଏଭଳି ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନର ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ତାହାର ନିୟମ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।