ଏକ ସମୟରେ, ଏକ ପ୍ରବିଣ ଋଷି ନାରଦଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଧାତୁମାଳା ଓ ତାହାର ବିଭିନ୍ନ ବିଭାଗ ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶଦ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଲେ। ତିଁ ଅନୁଦାତ୍ତ ସ୍ୱରରେ ଥିବା ମା, ହା ଓ ଦ୍ୱ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଦାନ ଶ୍ରେଣୀରେ ସ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ। ଏହିପରି, ଘୃ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଦ୍ୱାଦଶ ଧାତୁକୁ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ କରାଯାଇଛି। ଡିବ୍ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ପଚିଶ ଧାତୁକୁ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ପୁ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ସାତ ଧାତୁକୁ ଆତ୍ମନେପଦ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ସ୍ୟତି ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ମୃଷ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ପାଞ୍ଚ ଧାତୁକୁ ସ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ରାଧୁ ଧାତୁ କର୍ମକ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି, ଏହିପରି ସ୍ୱାଦି ଓ ଚୁରାଦି ଶ୍ରେଣୀରେ ବୃଦ୍ଧି ଶ୍ରେଣୀର ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ। ରାଧ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଏଠାରେ ଆଠ ଧାତୁ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ଡିବ୍ ଶ୍ରେଣୀରେ ଚାରି ଶତ ଧାତୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ଦୁନୋତି ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ସାତ ଧାତୁ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଟିକା ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଚଉଦ ଧାତୁ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ତୁଦ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଛଉ ଧାତୁ ସ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ। ଭ୍ରସ୍ଚ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଏକଶ ଧାତୁ ଉଦାତ୍ତ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ। ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଚାରି ଧାତୁ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ। ପୃଙ୍ ଓ ମୃଙ୍ ଧାତୁ ଆତ୍ମନେପଦ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର, ଏବଂ ରି ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଛଉ ଧାତୁ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ। ଏଉଁ ଋଷି, ପ୍ରଚ୍ଛାଦି ନାମକ ଶୋଳ ଧାତୁ ସମସ୍ତେ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି। କୃତି ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। କୃତି ଧାତୁ ସ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲେ ପରସ୍ମୈପଦ ଭାବରେ ବିଭାଗିତ, ରୁଧ ଓ ନନ୍ଦା ମଧ୍ୟ ଏପରି। ଉଦାତ୍ତ, ଶିଷ, ପିଷ, ରୁଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ପଚିଶ ଧାତୁ ଏପରି ଉଲ୍ଲେଖ। ମନୁ, ବନ୍, ଆତ୍ମନ ରୂପରେ ଧାତୁ ସ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇ ‘କୃଞ୍’ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ। କ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ସାତ ଧାତୁ ଦୁଇପକ୍ଷୀୟ ଭାବରେ ଅଛି, ସାଉତ୍ର ଓ ସ୍ତମ୍ଭ୍ଵାଦିକ ଆରମ୍ଭ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ। କୁଧା ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ବାଇଶି ଧାତୁ ଉଦାତ୍ତ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ। ପରସ୍ମୈପଦ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଚୁର ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ଓ ଞ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶେଷ ହେଉଥିବା ଧାତୁ ସଂଖ୍ୟା ଏକଶତ ତିରିଶଟି ଅଛି। ଚର୍ଚା ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ଓ ଆଧୃଷୀୟ ଦ୍ୱାରା ଶେଷ ଧାତୁ, ପ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶେଷ ଧାତୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ପଦ୍ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଦଶ ଧାତୁ ଆତ୍ମନେପଦ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ। ଧାତୁର ଅର୍ଥରେ, ମୂଳ ଶବ୍ଦରୁ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବହାର ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଛି। ଧାତୁର ଅର୍ଥରେ, ଚିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ଧାତୁ, କର୍ତ୍ତା ଓ କରଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ସ୍ତୋମ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଶୋଳ ଧାତୁ ଦିଆଯାଇଛି, ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଅଣ୍ଡତସ୍ୟ ଅଟୁଯାଇଛି। ସମସ୍ତ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଣୀର ଭାଗ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି, ଏହିପରି ସେମାନେ ବହୁ ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ଏହି ସାରଂଶ କହାଯାଇଛି; ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଏଠା ଓ ସେଠା ଦିଆଯାଇଛି। ଭୃଙ୍ ଓ ଭୃଞ୍ ଛଡ଼ା, ଅରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ସମସ୍ତ ଧାତୁ ବହିଷ୍କୃତ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ‘ଭଞ୍ଜ’, ‘ଭୁଜ’, ‘ଭ୍ରସ୍ଜ’, ‘ମତ’, ‘ଜି’, ‘ଯଜ’, ‘ଯୁଜ’, ‘ରୁଜ’, ‘ରଞ୍ଜ’, ‘ଅବି’, ‘ଜିର’, ‘ସ୍ୱଞ୍ଜ’, ‘ଇସଞ୍ଜ’, ଓ ‘ସୃଜ’ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ସ୍ୟଦ, ସଦୀ, ସ୍ବିଦ୍ୟତି, ସ୍କନ୍ଦିର, ହଦୀ, କ୍ରୁଧ, କ୍ଷୁଧି, ବୁଧ୍ୟତି ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଉପସ୍ଥାପିତ। ମନ୍ୟ, ଅନ୍ନା, ପ୍କ୍ଷିପ, ଚୁପିତ, ପ୍ତିପା, ସ୍ତୃପ୍ୟତି, ଦୃପ୍ୟତି ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ। କ୍ରୁଶି, ଦଂଶି, ଦିଶୀ, ଦୃଶ, ମୃଶି, ରୁଶ, ଲିଶ, ବିଶ, ସ୍ପୃଶ, କୃଷି ଧାତୁ ଦିଆଯାଇଛି। ବସତି, ଦହତି, ହିଦୁହୋ, ନହ୍ମିହି, ରୁହ୍ଲି, ହ୍ୱହି ଓ ଏହିପରି ଧାତୁ ଉଲ୍ଲେଖ। ଚାଦ୍ୟା ଅବ୍ୟୟ ଭାବରେ ଅଛି, ଗବୟା; ପ୍ରାଦ୍ୟା ଦିଗ, ସ୍ଥାନ ଓ କାଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଗୁଚ୍ଛର ପାଠ, ସୂତ୍ରର ପାଠ, ଧାତୁର ପାଠ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଉଲ୍ଲେଖ। ବେଦିକ ଓ ଲୋକିକ ଶବ୍ଦ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି, ନାରଦ।