ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ଏହା ବ୍ରହ୍ମା, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ରକ୍ତ, ସାନ୍ନା, ଆରମ୍ଭ—ସମସ୍ତଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ଅଟୁଟ ଗାଥା। ସେମାନେ କେବେ ଦିଗବିଦିଗ ଚଳନ କରନ୍ତି, କେବେ ଦୁର୍ଲଭ ହୁଅନ୍ତି, କେବେ ଦାନ କରନ୍ତି; ସୃଷ୍ଟି, ଭକ୍ଷଣ ଓ ପ୍ରହାର ସେମାନଙ୍କ ଗୁଣ। ମୁଁ ଏଠାରେ କେତେ ଗୁଣ, ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ରିୟା, ସଂଯୋଗ ଓ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ତାହା ଘୋଷଣା କରିବି। ଦକ୍ଷ, ସ୍ୱୟଂଭୂ, କର୍ତ୍ତା ଓ ମାତୃ, କିନ୍ତୁ ପିତୃ ନୁହେଁ; ଧନ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଗାଈର ହାତ, ରଥ, ସୁନା ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଦାହରଣ ଏଠି ଦିଆଯାଇଛି। ଚକ୍ରର କିନାରାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବିଷ, ବଜ୍ର, ସାପ—ଏପରି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅନେକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ପରସ୍ପର ସମ୍ବନ୍ଧ ଅଛି। ପୂର୍ବ, ପରେ, ଦକ୍ଷିଣ, ଉପର, ତଳ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦିଗ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ପ୍ରଥମ, ଶେଷ, ଛୋଟ, ଅର୍ଧ; ତୁମେ ଓ ଆମେ—ଏହି ଭେଦ ଦେଖାଯାଏ। ଏହିପରି, ସ୍ୱଜନ-ପରଜନ ବିରୋଧ, ପ୍ରତିପଳଟନ ଓ ଅକ୍ଷୟତା ବିଷୟ ଉପସ୍ଥାପିତ। ଗାର୍ଗ୍ୟ, ନାଡ଼ାୟନ, ଆତ୍ରେୟ ଓ ଗାଙ୍ଗେୟ—ଏମାନେ ମାତୃ-ଭାଇ। ଦୁଇଜଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକତ୍ରିତ, କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା, ଦୃଢ଼ତା ଓ କେଶର ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି। ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଚୋର, ସମ ହିତରେ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖାଯାଏ। ଗାଈ ହେଉଛି ଧନ; ଧନୀ, ଦୁଃଖରେ କେତେ ମାପିଯିବ? ମାଳାଧାରୀ, ତପସ୍ୱୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଚଲାକ—ଏମାନେ କେବଳ ବିଷୟ ପ୍ରତି ଉଚିତ। କିଛି ଅଳ୍ପ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତାହାକୁ "ପ୍ରାୟ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପଟୁ ଜାତିରେ ନିନ୍ଦା, ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ଦାଉରେ ପ୍ରଶଂସା। ପ୍ରଚୁରତା ଓ ଏପରି, ଖାଦ୍ୟରୁ ତିଆରି, ମାଟିଠାରୁ ତିଆରି, ସୁନାଠାରୁ ତିଆରି ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଇଛି। ଅଧିକ କଳା, ସବୁଠୁ ଧଳା—ଏହା ନାମରେ କଣ କୁହାଯାଏ? ଅମର ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ମାପରେ "ଗୁଡ଼ାଘୁଡ଼ିଏ", "ଦୁଇ ଗୁଡ଼ା ଏକ ସମାନ"—ଏହିପରି ଉପମା ଦିଆଯାଇଛି। "କେଉଁଟି", "ଦୁଇଟିରୁ କେଉଁଟି"—ଏହି ଶବ୍ଦ ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ। "ଏତେ", "କିଛି", "କେତେଥର", "କେତେ"—ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ ନାରଦଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଛି। "ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ", "ଦ୍ୱିତୀୟତାରେ", "ଦୁଇ ଭାଗରେ"—ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ସଂଖ୍ୟାର ଧର୍ମ ଓ ଉପଯୋଗ। "ଏକ ଯୁଗଳ", "ତ୍ରିକ", "ଦୁଇ", "ତିନି"—ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଉଲ୍ଲେଖ। ତ୍ରୈଣ, ପୌଷ୍ଣ, ତୁଣ୍ଡିଭ, ବୃନ୍ଦାରକ, କୃଷୀବଳ; ଅବଟୀଟ, ବନାଟ, ନିବିଡ, ଚେକ୍ଷୁଶାକିନ; ଵିଦ୍ୟାଥୁଞ୍ଚୁ, ବହୁତିଥ, ପର୍ୱତ, ଶୃଙ୍ଗିଣ; ଚିଲ୍ଲା, ଚିପିଟା, ଚିକ୍ୱ, ବାତୂଳ, କୁଟପ; ଉର୍ଣ୍ଣାୟୁ, ମରୂତ, ଏକାକୀ, ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ; ଆସଂଦୀ, ବଞ୍ଚ, ଚକ୍ରୀବତ୍, ତୂଷ୍ଣୀକା, ଜଳପଟକୀ; ଶାନ୍ତ, ଶାନ୍ତି, ଶମ୍ୟଶାନ୍ତ, ଶମ୍ୟୋହଂୟୁ, ଶୁଭଂୟୁ—ଏହି ସମସ୍ତ ନାମ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଭବତି, ବଗଭୂବ, ଭବିତା, ଭବିଷ୍ୟତି, ଭବତ୍, ଅଭବତ୍, ଭଗବତ୍, ଭବେଚ୍ଚ; ଅତ୍ତି, ଜଘାସ, ଅତ୍ତାତ୍, ସ୍ୟତି, ଅତ୍ତ୍ୱା, ଦଦତ୍, ଦ୍ୱିରଘସ, ଦାତ୍ସ୍ୟତ୍; ଦିଦେଵ, ଦେଵିତା, ଦେଵିଷ୍ୟତି, ଅଦୀଵ୍ୟତ୍, ଦୀଵ୍ୟେତ୍, ଦୀଵ୍ୟାତ୍; ସୁନୋତ୍, ଅସୁନୋତ୍, ସୁନୁୟାତ୍, ସୂୟାତ୍, ଅଶାଵିତ୍, ଅସୋଷ୍ୟତ୍, ଉତୁଦତି; ଅତୌତ୍, ସୀଦତ୍, ଓତ୍ସ୍ୟତ୍, ଇତି, ରୁଣଦ୍ଧି, ରୂରୋଧ, ରୋଦ୍ଧା, ରୋତ୍ସ୍ୟତି; ତନୋତି, ତତାନ, ତନିତା, ତନିଷ୍ୟତି, ତନୋତ୍, ଅତନୋତ୍, ତନୁୟାତ୍; ଅକ୍ରୀଣାତ୍, କ୍ରୀଣାତ୍, କ୍ରୀଣୀୟାତ୍, କ୍ରୀୟାତ୍, ଅକ୍ରୈଷୀତ୍, ଅକ୍ରେଷ୍ୟତ୍, ଚୋରୟତି, ଚୋରୟାମାସ, ଚୋରୟିତା, ଚୋରୟିଷ୍ୟତି, ଚୋରୟତୁ—ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାପଦ ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଇଛି। କ୍ରିୟା ସଂଗ୍ରହ ମଧ୍ୟରେ, ମୁନି, ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ "ବୋଭୂୟତେ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମୂଳରେ ଅନୁଦାତ୍ତ ସ୍ୱର ଥିଲେ, କ୍ରିୟା ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ। ବ୍ୟାକରଣ ଅନୁଯାୟୀ, କର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ପରସ୍ମୈପଦ କ୍ରିୟାପଦ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଏହିପରି ନିୟମ, ଉଦାହରଣ ଓ ନାମର ମାଧ୍ୟମରେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜଗତର ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଵ୍ୟାକରଣ ରହସ୍ୟ ଉଦ୍ଘାଟିତ ହୁଏ।