ଏଠି ଏକ ଆଦ୍ଭୁତ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର କଥା କୁହାଯାଉଛି । ସେ ଶକ୍ତିଗୁଡିକୁ ଗଙ୍ଗା ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ଯଦି ହରି କାଟନ୍ତି, ସେହି କ୍ଷଣରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ; ଯଦି ଶିବ କାଟନ୍ତି, ତେବେ ସେହି ଧ୍ୱଂସ ହୁଏ । ମୁଣ୍ଡର କେଶ ଦେଖାଯାଏ, ଏଠାରେ ଦୁର୍ବଳମାନେ ଶୟନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ସବୁ ଆକାଂକ୍ଷିତ କାରଣ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷଣ ଅଛି । ଏଠି ଏକ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ ଧାରୀ ଅଛନ୍ତି, ସେ ରାମ; ଏହିପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ସଂଗ୍ରହ କଥା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ । ମୋ ମନ ଏହି ରାମଙ୍କୁ ନିର୍ମଳ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରେମ କରେ । ହେ ରାମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ । ଗୋପମାନେ ଆଦି ହୋଇ ସମସ୍ତେ ମିତ୍ର, ଏବଂ ହରି ଏଠିରେ ସ୍ତ୍ରୀର ସ୍ୱାମୀ । ତାଙ୍କର ଦୋଷ ନାହିଁ, ଗାୟର ଅଙ୍ଗ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଦୁଇ, ତିନି, ଚାରି ମଧ୍ୟ ଅଛି । ଏହି ଅଷ୍ଟମ ରାଜା, ହେ ଋଷି, ଅସ୍ଥିର ଆକୃତି ଓ ଚିତ୍ତ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି । ଉଶନାସ ଓ ଆବି ପୁରୁଷରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ଏବଂ ନିର୍ବୃତିର ଚିହ୍ନ ଥାଏ । ଗାୟ, ନୌକା, ଆକୃତି, ଦୁଧ, ଭୋକ, ଆକାଶ ଏବଂ କେବେ କେବେ ଜ୍ଞାନ ଏଠି ଅଛି । ନାୟକ, ଜଳ, ବାଣୀ, କର୍ତ୍ତା, ଅତିରିକ୍ତ ଏବଂ ପବନ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଏହିଠି ବ୍ରହ୍ମା, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ରକ୍ତ, ଅଳ୍ପ ଏବଂ ଆରମ୍ଭ ଅଛି । ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଗତି, କଠିନ ଓ ଦାନ କରିବା; ଭାବିବା, ଭୋଜନ, ଘାତ କରିବା ଏଠି ଘଟେ । କେତେ ଗୁଣ, ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ରିୟା, ସଂଯୋଗ, ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ମୁଁ ଏହା ଘୋଷଣା କରେ । ଦକ୍ଷ, ସ୍ୱୟଂଭୂ, କର୍ତ୍ତା ଏବଂ ମାତା ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପିତା ନୁହଁନ୍ତି । ଧନ, ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଗାୟର ହାତ, ରଥ, ସୁନା ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଏଠି ଅଛି । ଚକ୍ରର କିନାରରୁ ଜନ୍ମ, ବିଷ, ବଜ୍ର, ସାପ; ଏହିପରି ସମସ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ଉଭୟ ଓ ପରସ୍ପର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଛି । ପୂର୍ବ, ପରେ, ଦକ୍ଷିଣ, ଉପର, ତଳ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ପ୍ରଥମ, ଶେଷ, ଅଳ୍ପ, ଅର୍ଧ, ତୁମେ ଓ ଆମେ ଉପରେ ଆଧାରିତ । ଏଭଳି, ସ୍ୱଜନ ଓ ପରଜନ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ, ପ୍ରତିପଦ, ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ଅଛି । ଗାର୍ଗ୍ୟ, ନାଡାୟନ, ଆତ୍ରେୟ ଓ ଗାଙ୍ଗେୟ ମାତୃପକ୍ଷୀୟ ଭାଇ । ଦୁଇ ଲୋକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ, କର୍ମର କର୍ତ୍ତା, ଦୃଢତା ଓ କୁମ୍କୁମ ମଧ୍ୟ ଅଛି । ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଚୋର, ସମ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଦେଖେ । ଗାୟ ହେଉଛି ଧନ; ଧନୀ ଲୋକ କଷ୍ଟରେ କେତେ ମୂଲ୍ୟ ଅଛି? ମାଳାଧାରୀ, ତପସ୍ବୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଠକାଉଥିବା—ଏହିସବୁ କେବଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ । ଅଳ୍ପ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତାକୁ 'ପ୍ରାୟ' ବା 'ପ୍ରାୟଃ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ପଟୁ ଜାତିରେ ନିନ୍ଦା, ବୈଦ୍ୟର ପାଶରେ ପ୍ରଶଂସା । ଅଧିକତା ଓ ଏହାଦି ଖାଦ୍ୟରୁ ତିଆରି, ମାଟିରୁ ତିଆରି, ସୁନାରୁ ତିଆରି ହୁଏ । କଳା, ସବୁଠାରୁ ଧଳା—ନାମରେ କଣ କୁହାଯାଏ? ଅକ୍ଷୟ ଯେଉଁମାନେ । ମାପରେ 'ଘୁଡ଼ା ଯାଏଁ' ଏବଂ 'ଦୁଇ ଘୁଡ଼ା ସମାନ' । 'କେଉଁଟି' ଏବଂ 'ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି' ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରେ । 'କେତେ', 'କିଛି', 'କେତେଥର', 'କେତେ', ହେ ନାରଦ । 'ଦୁଇ ଭାବେ', 'ଦ୍ୱିତୀୟତାରେ', 'ଦୁଇ ଭାଗରେ'—ଏହିସବୁ ସଂଖ୍ୟାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବ । 'ଏକ ଯୁଗଳ', 'ତ୍ରିକ', ଏବଂ ସଂଖ୍ୟାରେ 'ଦୁଇ', 'ତିନି' । ତ୍ରୈଣ, ପୌଷ୍ଣ, ତୁଣ୍ଡିଭ, ବୃନ୍ଦାରକ, କୃଷୀବଳ; ଅବଟୀଟ, ବନାଟ, ନିବିଡ, ଚେକ୍ଷୁଶାକିନ୍; ବିଦ୍ୟାଥୁଞ୍ଚୁ, ବହୁତିଥ, ପର୍ବତ, ଶୃଙ୍ଗିଣ; ଚିଲ୍ଲ, ଚିପିଟ, ଚିକ୍ବ, ବାତୂଳ, କୁଟପ; ଊର୍ଣ୍ଣାୟୁ, ମରୁତ, ଏକାକୀ, ଚର୍ମଣ୍ବତୀ; ଆସନ୍ଦୀ, ବଞ୍ଚ, ଚକ୍ରୀବତ୍, ତୂଷ୍ଣୀକା, ଜଲ୍ପତକୀ; ଶନ୍ତ, ଶନ୍ତି, ଶମ୍ୟଶନ୍ତ, ଶମ୍ୟୋହଁୟୁ, ଶୁଭଁୟୁ—ଏହି ସମସ୍ତ ନାମ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । ଏହିପରି, ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ନାମମାନେ ସୃଷ୍ଟିର ଅନେକ ଦିଗକୁ ଉଦ୍ଘାଟିତ କରନ୍ତି ।