ଏକଥା ସୃଷ୍ଟିର ଗଭୀର ନିୟମ ଓ ଗୁହ୍ୟ ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ଋଷିଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିବା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଆମେ ଜାଣୁଛୁଁ—ଅଭିଧାନର ଅନେକ ରୂପ ଅଛି, ସେଥିରେ ଇଚ୍ଛାର ଏବଂ ଆଶୀର୍ବାଦ ମୂଡ୍ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ରହିଛି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଭବିଷ୍ୟତ୍କାଳ ବ୍ୟକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ 'ଳ୍ଟ୍' କାଳ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ କେବଳ ସେଥିରେ ଯେତେବେଳେ ଧାତୁ ନିଜେ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ସୂଚିତ କରୁନାହିଁ। ସଂହିତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଦାହରଣ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବକାଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। 'ହୋତୃ', 'କାର', 'ସେୟଂ', 'ଳାଙ୍ଗଳୀ', ଓ 'ଷା' ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକ ପ୍ରାଚୀନ ପରମ୍ପରା ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ। ଏହିପରି 'ଶୀତାର୍ତ', 'ସେଂଦ୍ର', ଓ 'ସୌକାର' ମଧ୍ୟ ଏପରି ରୂପ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ଏହି ଆଦି ରୂପଗୁଡିକ ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଏହିକାରଣରୁ ଆହୁତି ଗୁରୁଙ୍କ ତଳେ ରଖାଯାଏ। 'ଶୌରୀ' ଓ 'ଏତୌ' ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସୂଚାଏ, 'ଇମୌ' ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ, 'ଅମୂ' ଆମକୁ, ଏବଂ 'ଅର୍ଜୁନଃ' ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅର୍ଥ ଦେଇଥାଏ। 'ଷଡ଼' ମାନେ ଛଅ, 'ଷଣ୍ମାତରଃ' ମାନେ ଛଅ ଜଣେ ମାଆ, 'ବାକ୍ଛୁର' ଓ 'ବାଗ୍ଧସୃଥା' ମଧ୍ୟ ଏପରି ଶବ୍ଦ। 'ପ୍ରଶ୍ନ' ହେଉଛି ହରିଙ୍କ ଛଅଟିଏ ରୂପ, 'କୃଷ୍ଣଷ୍ଟୀକ' ମଧ୍ୟ ଏପରି ଏକ ଶବ୍ଦ। ତୁମେ ଚକ୍ରଧାରୀ, ତୁମେ ଚୋର, ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟ। ସେ ଶକ୍ତିଗୁଡିକୁ ଗଙ୍ଗା ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରେ; ଯଦି ହରି କାଟନ୍ତି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ; ଯଦି ଶିବ, ସେ ବିନାଶ। କେହି ଚୁଲି ଦେଖାଯାଏ, ଏଠାରେ ଦୁର୍ବଳମାନେ ଶୁଅନ୍ତି; ଏହି ଅଭିଲାଷା, ସେହି କାରଣରୁ। ଏହି ଜଣେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱୀ, ଏହି ରାମ, ଏପରି ସମ୍ପୁଟିତ ତଥ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରିତ। ମୋ ମନ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ପବିତ୍ର; ହେ ରାମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଗୋପମାନେ ଆଦି ସମସ୍ତେ ବନ୍ଧୁ, ଏବଂ ହରି ସ୍ୱାମୀ। ଦୋଷ ନାହିଁ, ଗାଈର ଅଙ୍ଗ, ଦୁଇ, ତିନି, ଚାରି ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ରାଜା ଏଠି ଅଷ୍ଟ, ଅସ୍ଥିର ରୂପ ଓ ମନ ସହିତ। ଉଶନସ୍ ଓ ଆବି ପୁରୁଷରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଲାଲ ଓ ନିବୃତି ଚିହ୍ନ ସହିତ। ଗାଈ, ନୌକା, ରୂପ, ଦୁଧ, ଭୁଖ, ଆକାଶ, କେବେ କେବେ ଜ୍ଞାନ—ଏହି ସମସ୍ତ। ନେତା, ଜଳ, ବାଣୀ, କର୍ତ୍ତା, ଅତିରିକ୍ତ, ଓ ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ବ୍ରହ୍ମା, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ରକ୍ତ, ଅଳ୍ପ, ଆରମ୍ଭ—ଏହି ସମସ୍ତ ଅଛି। ତିର୍ଯ୍ୟଗତ, କଠିନ, ଦାନ, ଭବନ୍ତି, ଭୋଜନ, ଘାତ—ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକ। ମୁଁ କେତେ ଗୁଣ, ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ରିୟା, ସଂଯୋଗ, ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ତାହା ଘୋଷଣା କରେ। ପ୍ରଞ୍ଜଳ, ସ୍ୱୟଂଭୂ, କର୍ତ୍ତା, ଓ ମାତା, କିନ୍ତୁ ପିତା ନୁହେଁ। ଧନ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଗାଈର ହାତ, ରଥ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟ। ଚକ୍ରରୁ ଜନ୍ମ, ବିଷ, ବଜ୍ର, ସର୍ପ; ଏହିପରି ସମସ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ଉଭୟ, ଏବଂ ପରସ୍ପର। ପୂର୍ବ, ପରେ, ଦକ୍ଷିଣ, ଉପର, ତଳ—ଏହି ଦିଗ। ପ୍ରଥମ, ଶେଷ, କ୍ଷୁଦ୍ର, ଅର୍ଧ, ତୁମେ ଓ ଆମେ ସମ୍ପର୍କରେ। ଏପରି, ସ୍ୱଜନ-ପରଜନ ବିରୋଧ, ପ୍ରତିପ୍ରବାହ, ଅକ୍ଷୟ। ଗାର୍ଗ୍ୟ, ନାଡ଼ାୟନ, ଆତ୍ରେୟ, ଗାଙ୍ଗେୟ—ଏମାନେ ମାତୃଭାଗିନ୍ୟ। ଦୁଇଜଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକତ୍ର, କର୍ମକର୍ତ୍ତା, ଦୃଢ଼ତା, ଏବଂ କୁମ୍କୁମ। ସ୍ୱହିତରେ ଚୋର, ସମାନ ହିତରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରତି ମୁହଁ ଦେଖେ। ଗାଈ ହେଉଛି ଧନ; ଧନୀ, ଅପଦରେ, କେତେ ମାପାଯାଏ? ମାଳାଧାରୀ, ତପସ୍ବୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଧୂର୍ତ୍ତ—ଏହି ସବୁ କେବଳ ବିଷୟ ଅନୁସାରେ। ଯେତେବେଳେ କିଛି ଅଳ୍ପ ଅଧୂରା ଥାଏ, ତାକୁ 'ପ୍ରାୟ' ବା 'ଲଗଭଗ' କୁହାଯାଏ। ପଟୁ ଜାତିରେ, ନିନ୍ଦାରେ; ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ଫାନ୍ଦରେ, ପ୍ରଶଂସାରେ। ପ୍ରଚୁରତା ଓ ଏପରି, ଖାଦ୍ୟରୁ ତିଆରି; ମାଟିରୁ ତିଆରି, ସୁନାରୁ ତିଆରି। ଅଧିକ କଳା, ସବୁଠାରୁ ଧଳା—ନାମ ଦେଇ କଣ କୁହାଯାଏ? ଅକ୍ଷୟ। ମାପରେ, 'ଘୁଁଡ଼ିଅଞ୍ଚଳ', ଓ 'ଦୁଇଘୁଁଡ଼ି ସମାନ'। 'କେଉଁ' ଓ 'ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ' ଏହି ଶବ୍ଦ ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏପରି ଶାସ୍ତ୍ର ସୂତ୍ରର ଅନୁସୂଚନା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ନିୟମର ଗାଥା, ଯାହା ଭାଷା, ତତ୍ତ୍ୱ, ଓ ଧର୍ମର ଗଭୀର ଅର୍ଥକୁ ଉନ୍ମୋଚନ କରେ।