ଏହି ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଗଭୀର କଥାରୂପେ ଓଡ଼ିଆରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛି— ଏହି ବିଧିରେ, ଜଡ଼ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ବିଭକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ, ଯେଉଁଥିରେ ମନସିକ କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ଅବହେଳାର ଅର୍ଥ ଥାଏ। ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତିକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ଅର୍ଥ ପାଇଁ ଏବଂ ‘ତୁମ୍’ ପ୍ରତ୍ୟୟର ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି ସମୟ ଓ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରକାଶ କରେ, ଏବଂ ଏହି ସନ୍ଦର୍ଭରେ ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ବିଶେଷଣ ପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ବିଭକ୍ତି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ; କାରଣ ଦର୍ଶାଇବାକୁ ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି ଦିଆଯାଏ। କ୍ଷତି ଦେଇଥିବା କ୍ରିୟାପଦରେ, ଯେଉଁଠି କ୍ରିୟା କୌଣସି ଉପକରଣ ବା କର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଏହି ବିଭକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ‘ଭୂ’ ଆଦି କ୍ରିୟାପଦର ଧାତୁ ରୂପରେ ଦଶଟି କାଳ ଓ ମୂଡ୍ (‘ଲକାର’) ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ‘ମି’, ‘ବସ୍’, ‘ମସ୍’ ଓ ‘ସଃ’ ଏହି ପ୍ରତ୍ୟୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆତ୍ମନେପଦର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି; ଯେଉଁଠି ‘ପା’, ‘ନା’, ‘ମ୍’, ‘ପ’, ‘ନେ’ ଓ ‘ଦମ୍’ ପରସ୍ମୈପଦ ରୂପରେ ଉପସ୍ଥିତ। ‘ଏ’, ‘ଵହେ’ ଓ ‘ମହ’ ଏହି ପ୍ରତ୍ୟୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ବିଶେଷକରି ଆଶୀଷାଦି ମୂଡ୍ରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷ ‘ୟୁଷ୍ମଦ’ ଦ୍ୱାରା ଓ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ‘ଅସ୍ମଦ’ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ। ‘ଲଟ୍’ କାଳ ବର୍ତ୍ତମାନ ପାଇଁ ଏବଂ ଏହି ଦିନ ଛାଡ଼ି ଅତୀତ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଆଶୀଷ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ମୂଡ୍ ଦୁଇପ୍ରକାରର; ଏହି ମୂଡ୍ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ। ‘ଲିଟ୍’ କାଳ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଧାତୁ ନିଜେ ଭବିଷ୍ୟତ ଅର୍ଥ ଦେଇଥିଲେ ନୁହେଁ। ସଂହିତା ଆଦି ଉଦାହରଣ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଳ ବୁଝାଯାଏ। ‘ହୋତୃ’, ‘କାର’, ‘ସେୟଂ’, ‘ଲାଙ୍ଗଳୀ’, ‘ଷା’ ଏହି ରୂପମାନେ ପାରମ୍ପରିକ ରୂପରେ ସ୍ଥିତ। ଏହିପରି ‘ଶୀତାର୍ତ୍ତ’, ‘ସେଂଦ୍ର’, ‘ସୌକାର’ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକାରର ଅନ୍ୟ ରୂପ। ଏହି ଆଦି ରୂପଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ; ତେଣୁ ଅର୍ପଣ ଗୁରୁଙ୍କ ତଳେ ରଖାଯାଏ। ‘ଶୌରୀ’ ଓ ‘ଏତୌ’ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶାଏ; ‘ଇମୌ’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ; ‘ଅମୂ’ ଆମକୁ; ‘ଅର୍ଜୁନଃ’ ମଧ୍ୟ ଏପରି। ‘ଷଡ଼’ ଏଠାରେ ଛଅ ଅର୍ଥରେ; ‘ଷଣ୍ମାତରଃ’ ଛଅ ମାଆଁଙ୍କୁ; ‘ବାକ୍ଚୁର’ ଓ ‘ବାଗ୍ଧସ୍ରିଥା’ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଶବ୍ଦ। ‘ପ୍ରଶ୍ନ’ ହରିଙ୍କ ଛଅଟି ରୂପର ଏକ; ‘କୃଷ୍ଣଷ୍ଟୀକ’ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଏକ ଶବ୍ଦ। ତୁମେ ଚକ୍ରଧାରୀ; ତୁମେ ଚୋର; ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟ। ସେ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଗଙ୍ଗା ଭାବେ ଭାବେ; ଯଦି ହରି କାଟିଦେଲେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ; ଯଦି ଶିବ କଲେ, ସେ ବିନାଶ। କେଶ ଦୃଶ୍ୟମାନ; ଏଠାରେ ଦୁର୍ବଳମାନେ ଶୁଅନ୍ତି; ଏହି ସବୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ, ସେହି କାରଣରୁ। ଏହି ଜଣେ ଶାରଙ୍ଗଧନ୍ୱୀ; ଏହି ରାମ; ଏହିପରି ସଂଗ୍ରହ ଘୋଷିତ। ମୋ ମନ ରାମଙ୍କରେ ଆନନ୍ଦିତ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର; ହେ ରାମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ଗୋପମାନେ ଆଦି ସମସ୍ତେ ବନ୍ଧୁ, ଏବଂ ହରି ହେଉଛନ୍ତି ପତି। ଦୋଷ ନଥିବା, ଗାଈର ଅଙ୍ଗ ଥିବା, ଦୁଇ, ତିନି, ଚାରି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଅଷ୍ଟମ, ହେ ମୁନି, ଏହି ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ, ଚଞ୍ଚଳ ରୂପ ଓ ମନ ଥିବା। ଉଶନାସ ଓ ଆବି ପୁରୁଷରେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଲାଲ ଓ ଅବସାନ ଚିହ୍ନ ଥିବା। ଗାଈ, ନୌକା, ରୂପ, ଦୁଧ, ଭୂଖ, ଆକାଶ, ଏବଂ କେବେ କେବେ ଜ୍ଞାନ। ନେତା, ଜଳ, ବାଣୀ, ଏଭଳି କର୍ତ୍ତା, ଅତିରିକ୍ତ ଏବଂ ବାୟୁ। ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ରକ୍ତ, ଅଲ୍ପ, ଆରମ୍ଭ। ପାଶ୍ୱଦିଗକୁ ଚଳନ, କଠିନ ଓ ଦାନ କରିବା; ହେବା, ଖାଇବା ଓ ଘାତ କରିବା। କେତେ ଗୁଣ, ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ରିୟା, ସଂଯୋଗ ଓ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ମୁଁ ବିବେଚନା କରେ। ନିପୁଣ, ସ୍ଵୟଂଭୂ, କର୍ତ୍ତା ଓ ମାଆଁ, କିନ୍ତୁ ପିତା ନୁହେଁ। ଧନ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଗାଈର ହାତ; ରଥ, ସୁନା ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ରିମ୍ ରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ବିଷ, ବଜ୍ର, ସାପ; ଏହିପରି ସମସ୍ତ, ବିଶ୍ୱ, ଉଭୟ ଓ ପରସ୍ପର ଅନ୍ୟ। ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ, ପରବର୍ତ୍ତୀ, ଦକ୍ଷିଣ, ଉପର, ତଳ। ପ୍ରଥମ, ଶେଷ, କମ୍ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ, ତୁମେ ଓ ଆମେ ସମ୍ବନ୍ଧିତ। ଏହିପରି, ନିଜ ଓ ପର, ବିରୋଧ, ବିପରୀତ ଓ ଅକ୍ଷୟ। ଗାର୍ଗ୍ୟ, ନାଡ଼ାୟଣ, ଆତ୍ରେୟ ଓ ଗାଙ୍ଗେୟ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମାତୃସ୍ୱସ୍ୟ। ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଧାରାରେ, ବ୍ୟାକରଣ ଓ ଶବ୍ଦର ଗୁଣ, ବ୍ୟବହାର ଓ ଅର୍ଥ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶବ୍ଦ ଓ ରୂପର ଅର୍ଥ ତାହାର ନିଜସ୍ଵ ସ୍ଥାନ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଥାଏ।