ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ବଣ୍ଣିତ ଅଛି—ଏକ ମହାନ ବିଦ୍ୱାନ ମୁନିଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦିଆଯାଉଛି ଯେ, ଯିଏ କଳ୍ପ ଅଧ୍ୟାୟର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଚିନ୍ତନ କରେ, ସେ ଧନ, ଜ୍ଞାନ, ଔଷଧ ଶାସ୍ତ୍ରର କୌଶଳ, ଭାଣ୍ଡାର ଏବଂ ଜୀବିକା ପ୍ରାପ୍ତିରେ ସଫଳତା ଲାଭ କରେ। ଏହି କ୍ରମରେ, କୃତ୍ତିକା ରୁ ଭରଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିଏ ଉପାସନା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଦେବତା ଭାବେ ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବପୁତ୍ର, ସେମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଠାରୁ ଆୟୁଷ୍ୟ, ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଜ୍ଞାନ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଏବଂ ଭୋଗାଦି ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ କଳ୍ପ ବିଷୟର କିଛି ଅଂଶ ବିଶେଷ ଭାବେ ବଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏହି କଥାକୁ ଯିଏ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ଶ୍ରବଣ କରେ, ଦେବ ଓ ପିତୃ କ୍ରିୟା ଉପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ, ଜ୍ଞାନ, କୀର୍ତ୍ତି, ସନ୍ତାନ ଏବଂ ପରମ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଆପଣ ମନୋଯୋଗପୂର୍ବକ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏଠାରୁ ବେଦର ଆରମ୍ଭ ସିଦ୍ଧ ରୂପରେ ବିନ୍ୟାସ ହୋଇଛି। ପ୍ରଥମ ଯାହାକୁ 'ସ୍ୱଉଜସଃ' କୁହାଯାଏ, ଏହା ପ୍ରାତିପଦିକ ରୂପ ଅଟୁଟ ଅର୍ଥ ଥିବା ଏବଂ ଧାତୁ ଓ ପ୍ରତ୍ୟୟ ରହିତ ରୂପ। ଦ୍ୱିତୀୟ କେସ୍ 'କର୍ମଣି' କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅଂଶ ଯୋଗ ହୁଏ। ଯିଏ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ 'କର୍ତ୍ତା'। ଯେଉଁଠାରେ ଦାନ କରିବା ପ୍ରବୃତ୍ତି ରହିଛି, ସେ 'ସମ୍ପ୍ରଦାନ'। ଯାହାଠାରୁ କିଛି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ କିମ୍ବା ନିଆଯାଏ, ସେ 'ଅପାଦାନ'। 'ଙି' ଓ 'ସୁ' ଯୋଗ ହେଲେ ସପ୍ତମୀ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ, ଯାହା ଅଧିକାର ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଯାହା ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା ଅନିଚ୍ଛା ହୁଏ, ସେଉଁଠାରୁ ଅପାଦାନ ଅର୍ଥ ବୁଝାଯାଏ। ଏହି ଯୋଗରେ, କର୍ମପ୍ରବଚନୀୟ ପଦ ଦ୍ୱିତୀୟ କେସ୍ରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅର୍ଥ, ସହଯୋଗ ଓ ଅଭାବରେ 'ଉପ' ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଜଡପଦାର୍ଥ ପାଇଁ ଦୁଇ ବିଭକ୍ତି ମନୋଭାବ କିମ୍ବା ଅନଦୃଷ୍ଟି ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ଓ 'ତୁମ୍' ପ୍ରତ୍ୟୟର ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ସପ୍ତମୀ କେସ୍ ସମୟ ଓ ଅବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଏଠାରେ ଷଷ୍ଠୀ ବିଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇଁ ଦୁଇ ବିଭକ୍ତି ଓ କାରଣ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ଷଷ୍ଠୀ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ହିଂସା ବୋଧକ କ୍ରିୟାରେ, ଉପକରଣ କିମ୍ବା କର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା କୃତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ବିଭକ୍ତି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। 'ଭୂ' ଆଦି କ୍ରିୟାପଦର ରୂପରେ ଦଶ ଲକାର ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। 'ମି', 'ଭସ୍', 'ମସ୍', 'ସଃ' ଏହି ପ୍ରତ୍ୟୟ ଆତ୍ମନେପଦର; 'ପା', 'ନା', 'ମ୍', 'ପ', 'ନେ', 'ଦମ୍' ପରସ୍ମୈପଦର। 'ଏ', 'ଭହେ', 'ମହ' ପରସ୍ମୈପଦର ବିଶେଷ, ବିକଳ୍ପ ମୂଡରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। 'ୟୁଷ୍ମଦ୍' ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁରୁଷ, 'ଅସ୍ମଦ୍' ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ଦେଖାଯାଏ। 'ଲଟ୍' ବର୍ତ୍ତମାନ କାଳ ପାଇଁ, ଏବଂ ଅତୀତ ଦିନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ବିଧିଲିଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଡ ଦୁଇପ୍ରକାର। 'ଳଟ୍' ଭବିଷ୍ୟତ୍ କାଳରେ ବ୍ୟବହୃତ, ଯଦି କ୍ରିୟାପଦ ନିଜେ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ନୁହେଁ। ସଂହିତା ଆଦି ଉଦାହରଣ ଦ୍ୱାରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କାଳ ବୁଝାଯାଏ। 'ହୋତୃ', 'କାର', 'ସେୟଂ', 'ଲାଙ୍ଗଳୀ', 'ଷା' ଏହି ରୂପଗୁଡିକ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ପ୍ରଚଳିତ। 'ଶୀତାର୍ତ', 'ସେଂଦ୍ର', 'ସୌକାର' ମଧ୍ୟ ଏପରି ରୂପ। ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଥମ ରୂପ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ, ତେଣୁ ଗୁରୁଙ୍କ ତଳେ ନିବେଦନ ହୁଏ। 'ଶୌରୀ', 'ଏତଉ' ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, 'ଇମୌ' ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ, 'ଅମୂ' ଆମକୁ, 'ଅର୍ଜୁନଃ' ମଧ୍ୟ ଏପରି। 'ଷଡ଼' ଅର୍ଥ ଛଅ, 'ଷଣ୍ମାତରଃ' ଛଅ ମାଆଁ, 'ବାକ୍ଛୁର', 'ବାଗ୍ଧସ୍ରିଥା' ଏହିପରି ଶବ୍ଦ। 'ପ୍ରଶ୍ନ' ହରିଙ୍କ ଛଅଟି ରୂପ ମଧ୍ୟରେ ଗଣିତ, 'କୃଷ୍ଣଷ୍ଟୀକ' ଏହିପରି ଏକ ଶବ୍ଦ। ତୁମେ ଚକ୍ରଧାରୀ, ତୁମେ ଚୋର, ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ—ଏହିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଜ୍ଞାନର ମହିମା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।