ସାମବେଦର ସ୍ତୋତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଉଚ୍ଚାରଣ ସ୍ୱରେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଶାନ୍ତ ଥାଏ, ଏହାର ନାଦ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ହେବାରୁ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଚିହ୍ନି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଜପମାଳା ପୁରୁଣି ଯାଏ ଓ ଜଗ୍ରତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ରାତି ସେଉଁଠି ବାସ କରାଯାଉଛି, ସେ ମଧ୍ୟମ ରାତି ଯାଏଁ ରହିଥାଏ। ଏହାପରେ, ନିଜ ଭାଷାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସକାଳେ ଉଠି, ସେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଧାନର ଚାଉଳ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ କଣ୍ଟକୀ ଉଦ୍ଭିଦ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି। ସେ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ପୂର୍ବ ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ଏହି ଶବ୍ଦମାନେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବାରୁ ଏମିତି ଠିକ୍ ଧ୍ୱନି ଦେଇଥାନ୍ତି। ମଧୁ ଓ ଘୃତ ପାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ତାପରେ ସେ କଥା କହିବା ଉଚିତ। ସାତଟି ମନ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିଲେ, ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ କଥା କହିପାରିବେ। ସ୍ୱର ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜନର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ହରାଯାଏ—ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନରୁ ଆଣିଥିବା, ପୁଡ଼ିଯାଇଥିବା, କିମ୍ବା ଭୁଲ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଭୋଜିଥିବା ଖାଦ୍ୟର ଦୋଷ କେବେ ମିଟେନି, ଯେପରି ଏକ ପାପୀର ପାପ କେବେ ମିଟେନି। ବ୍ରହ୍ମ ଉଚ୍ଚାରଣ ସ୍ୱୀଟ୍ ଓ ସ୍ୱନିଜ ସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ୱରରେ ହେଲେ ମାତ୍ର ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଏ—ନାସିକା ଧ୍ୱନି, ମୋଟା ଠୋଟ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ନାସିକା ଧ୍ୱନି ସହିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଅଟକା ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଜିଭ ଅଟକିଯାଇଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିବେ। ତଥାପି, ସେମାନେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଠୋଟ ଗଠିତ ହୋଇଥିବା ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଅଳସ, ରୋଗୀ, କିମ୍ବା ମନ ଚଞ୍ଚଳ, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏକ ଯୋଜନା ଅତିକ୍ରମ କରିବାଠାରୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଗରୁଡ଼ ମଧ୍ୟ ଗମନ କରିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ଚାଲିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହା ଅନୁଭବରେ ଆସେ, ଯେପରି ଜଣେ ବିରଳ ଶ୍ରବଣଶକ୍ତି ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର କଥା କିମ୍ବା ଜଣେ ଚତୁର ନାରୀ ରୂଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖେ। ଏକ ହଜାର ରୂପ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସନ୍ଦେହରେ ରହିଯାଏ। ସେ ସଭାମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଏନି, ଯେପରି ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ପୁରୁଷଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ନାରୀ। ଏହିପରି, ଦିନକୁ ଦାନ, ପାଠ ଓ କର୍ମ କରି ଫଳବାନ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଶକ୍ତି, କ୍ଷମତା କିମ୍ବା ପ୍ରୟାସ କାରଣ ନୁହେଁ। ଜେପରି ପାହାଡ଼ରୁ ତଳକୁ ପାଣି ବହିଯାଏ, ସେପରି ଏହା ଜିଭର ଟିପରେ ଆସିଯିବ। ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଆଖିରେ ଘୁମ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହେନି। ଗରୁଡ଼ କିମ୍ବା ହଂସ ପରି ଜ୍ଞାନ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି। ସେ ଧନୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କରେ, ଯେପରି ଦାନବମାନେ ଠାରୁ କିଛି ନେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ବାହ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୁଏନି, ନିଜ ସୁବିଧା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି। ଏହିପରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବା ଜଣେ ଶିଷ୍ୟ, ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରେ ଥିବା ଜ୍ଞାନକୁ ଅର୍ଜନ କରିଥାଏ। କିମ୍ବା, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ମିଳେ; ନହେଲେ ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନି। ଏହା ଏକ ବନ୍ଧ୍ୟା ଯୁବତୀ ପରି ଅଫଳ ରହିଯାଏ। ବେଦର ପ୍ରଥମ ଅଙ୍ଗ ଜାଣିଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ସାମ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ କର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୁଏ। ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି ଆଙ୍ଗିରସ, ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ଶାନ୍ତିକଳ୍ପ। ଯାହା ନକ୍ଷତ୍ରକଳ୍ପରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତାହା ଏଠି ମଧ୍ୟ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏହି ସବୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶିଖାଯାଇଛି। ସଂହିତାକଳ୍ପରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ଋଷିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ରର ପ୍ରକ୍ରିୟା ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏଭଳି ଆକାଶୀୟ ଅପଶକୁନର ଶାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବେ ଶିଖାଯାଇଛି। ଏମିତି ଭିନ୍ନତାଗୁଡ଼ିକୁ ଶଂଖମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି। ଏହି ସବୁ ବିଷୟ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଗ୍ରହପୂର୍ବକ ଶୁଣ।