ଏହି ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଶ୍ଲୋକମାନେର ଅନୁସୂତିରେ ଏକ ଗଭୀର ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଇଛି । ପ୍ରଥମେ, ଏଠାରେ ‘ଇ’ ଓ ‘ଉ’ ସ୍ୱର, ଏବଂ ଯେଉଁ ସ୍ୱରମାନେ ଦୋଷଗ୍ରସ୍ତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବିଶେଷ ନିୟମରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାନ୍ତି । ପରେ ଅନୁସ୍ୱାର, ଅନୁନାସିକ ଓ କଣ୍ଠ୍ୟ ନାସିକ ଅକ୍ଷରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଆସନ୍ତି । ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଗୁଣ ଥାଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ପ୍ରକାର ଅକ୍ଷର ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ; ଅନ୍ୟଥା, ସେଉଁଠି ‘ବିପୁଳା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏପରି ଯୋଗମାନେ ହେଲେ, ଏହି ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ଦୀର୍ଘ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁଠି ଖୋଲା ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ଏହା ନିଜ ସ୍ୱର ପୂର୍ବରୁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥାଏ । ଶବ୍ଦମାନଙ୍କ ଧ୍ୱନିର ଗୁଣ ଆଠ ପ୍ରକାରର ବିଚାର କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି— ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତୋଳିତ, ସ୍ୱରିତ, ଦ୍ୱିଗୁଣ ଉତ୍ତୋଳିତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଏହି ଆଠ ପ୍ରକାର ନାମରେ ଜଣାଯାନ୍ତି । ଏହି ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦମାନେ ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ତୋଳିତ ଧ୍ୱନି ସହିତ ପ୍ରକାଶ ପାଆନ୍ତି । ଯେଉଁଠି କେବଳ ସ୍ୱରିତ ଅଛି, ସେଠି ମୃଦୁ ଧ୍ୱନି ଦେଉଥିବା ଉଚିତ । ଏଠାରେ କୁହାଯାଉଛି— ବୈଶ୍ୟମାନେ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟତାର ଅଧିକାରୀ; ଯଦି କୌଣସି ଅକ୍ଷରର ଉଚ୍ଚାରଣ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥାଏ, ତେବେ ତାହାର ନିଜ ଯାଉ ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ । ସାମଗାନରେ ଉଚ୍ଚାରଣ ନିମ୍ନ ରହିଥାଏ; ଧ୍ୱନିର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅଗ୍ରହଣୀୟ ହୁଏ । ଯେତେବେଳେ ମାଳା ଝରିଯାଏ ଓ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁଯାଏ ମଧ୍ୟ ରାତିର ବାସ ରହିଥାଏ, ସେଯାଏଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଉପବାସୀ ରହିବେ । ସେ ନିଜ ସଂଯମ କରି, ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଚାଉଳ ଭୋଜନ କରିବେ । ସମସ୍ତ କାଣ୍ଟା ଥକା ଉଦ୍ଭିଦ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ବୃକ୍ଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ସେଉଁଠି ଅକ୍ଷରମାନେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯେପରି ଜଣେ ପୁରୁଷ ପୂର୍ବ ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାନ୍ତି । ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଏହି ଦ୍ୱାରା ସଠିକ୍ ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ । ମଧୁ ଓ ଘୃତ ପାନ କରି ସ୍ୱଚ୍ଛ ହେଇ, ତାପରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ । ସପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅକ୍ଷର ମନେ ମତେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିବେ । ସ୍ୱର ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜନର ମାଧୁର୍ୟ ହ୍ରାସ ପାଏ— ଏହିଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଅଯଥା ନିକଟରୁ ଆଣିଥିବା, ଜଳିଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଭୋଜିଥିବା ଖାଦ୍ୟର ଦୋଷ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ପାପୀ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ନ ପାଏ । ବ୍ରହ୍ମକୁ ମଧୁର ଓ ସ୍ୱନିଜ ସ୍ପଷ୍ଟ ଧ୍ୱନିରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ତାହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ— ଅନୁନାସିକ, ମୋଟ ଠଠି, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ନାସିକ ଧ୍ୱନିରେ ନୁହେଁ । ଯିଏ ଅକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଅସୁବିଧା ଅନୁଭବ କରେ, କିମ୍ବା ଯିଏର ଜିହ୍ବା ବନ୍ଧା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିବେ । କିନ୍ତୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଠଠି ଗଠିତ ଅକ୍ଷରମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ । ଯେମାନେ ଅଳସ, ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ କିମ୍ବା ମନ ଭ୍ରମିତ, ସେମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲିବେ, ଏବଂ ଏକ ଯୋଜନା ଅତିକ୍ରମ କରିବେନି । ଗରୁଡ଼ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଚାଲିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ରସର ହେବେନି । ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ମୂକ ବ୍ୟକ୍ତିର ବା ଶତ୍ରୁ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଚତୁର ନାରୀର କଥା ଭଳି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ । ହଜାର ଆକୃତି ମଧ୍ୟରେ ସେ ନିଜେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ରହିଯାଏ । ସଭା ମଧ୍ୟରେ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏନି, ଯେପରି ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ପୁରୁଷଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ନାରୀ । ଦିନକୁ ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଫଳବାନ କରିବା ଉଚିତ । ଏଠାରେ କୌଣସି ଶକ୍ତି, କ୍ଷମତା କିମ୍ବା ପ୍ରୟାସ କାରଣ ନୁହେଁ । ଜଣେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଜିହ୍ବାର ଟିପ୍ରେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଆସିଯିବ, ଯେପରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରୁ ଜଳ ତଳ ସ୍ଥାନକୁ ବହିଯାଏ । ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିଦ୍ରା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହେନାହିଁ । ଜ୍ଞାନ ଚାହିଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଗରୁଡ଼ କିମ୍ବା ହଂସ ଭଳି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ । ସେ ଧନୀମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କରେ, ଯେପରି ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ କିଛି ନିଅଯାଏ । ସେମାନେ ସଂସାରର କୋଳାହଳରେ ବି ଅସ୍ଥିର ହୁଏନାହାନ୍ତି, ନାହିଁ ନିଜ ସୁବିଧାର ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରନ୍ତି । ଏପରି ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କରେ, ସେ ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରେ ରହୁଥିବା ଜ୍ଞାନକୁ ଅର୍ଜନ କରେ । କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ମିଳିଥାଏ; ନାହିଁ ହେଲେ ତାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ । ଯେପରି ଯୁବତୀ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଗର୍ଭରେ ଫଳ ଦିଏନାହିଁ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଫଳ ଦିଏନାହିଁ ।