ଏହି ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ରୁତିରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ଯେଉଁଠି କୌଣସି ସ୍ୱରିତ ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ସେଠି ସେ ସ୍ୱରିତ ସ୍ୱର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷରରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ପ୍ରାଥମିକ ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କେତେବେଳେ ଧ୍ୱନି ଚୁପ୍ଚାପ ଲୁଚିଯାଏ, ତାହାକୁ ନିରୋଦ୍ଧ ବିରାମ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଧ୍ୱନି ମିଶିଯାଏ, ସେଉଁଠି ହୀଗୋବର୍ଣ୍ଣ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ। ଯଦି କୌଣସି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର ଅକ୍ଷର ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟ ଅକ୍ଷର ଥାଏ, ତାହାଲେ ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସ୍ୱର ଅଛି, ଯାହାକୁ କଂଷ, ପୁଂ, ସ୍ଫୁଟି ଭଳି ନାମରେ ଗ୍ରନ୍ଥ ଅନୁସାରେ ଜଣାଯାଇଛି। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଶବ୍ଦ 'ଇ' ରେ ଶେଷ ହୁଏ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶବ୍ଦ 'ଉ' ରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, କିମ୍ବା 'ଇ' ପରେ ଦୁଇଟି 'ଉ' ଥାଏ, ସେଉଁଠି ତିନିଟି ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର ଚିହ୍ନିତ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସନ୍ଧି ସ୍ଥଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର ଦେଖାଯାଏ। ଯଦି ଅନେକ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର ଅକ୍ଷର ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଅନୁଚ୍ଚ ସ୍ୱର ଅକ୍ଷର ଥାଏ, କିମ୍ବା ଦୁଇ କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର ଅକ୍ଷର ଥିଲେ, 'ର' କିମ୍ବା 'ହ' କେବେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୁଏ ନାହିଁ। ଚତୁର୍ଥ ତୃତୀୟ ସହିତ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଥମ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ। ଯଦି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅନ୍ତିମ ଅଟେ, ତେବେ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଅନନ୍ତ ହେବା ଉଚିତ। ବର୍ଣ୍ଣମାଳାର ଅନ୍ତିମ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ, 'ଶ', 'ଷ', 'ସ' ସହିତ କିମ୍ବା ଅନ୍ତିମ ଅକ୍ଷର ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ, ତୃତୀୟ, ଚତୁର୍ଥ ଓ ତାପରେ ଆସୁଥିବା ଶବ୍ଦ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ଏହା ପରେ ଅନୁସ୍ୱାର, ଉପଧ୍ମାନୀୟ, ମୂର୍ଧନ୍ୟ କେତେକ ସ୍ଥଳରେ ଅନୁସାରେ ଦେଖାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ସନ୍ଧି ଓ ଶବ୍ଦ ଅନ୍ତେ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଥାଏ, ସେଉଁଠି ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚ ହୁଏ ଏବଂ ଏହା ଦୀର୍ଘ ହୁଏ। ସନ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ ସନ୍ଧି ଅନୁସାରେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ। ଅନ୍ତିମ ଅନୁସ୍ୱାର ଏବଂ ଏହାର ନିଜ ସଂଯୋଗୀ ଅନୁସ୍ୱାର ପ୍ରକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଥାଏ। ପାଦ ଆରମ୍ଭରେ, ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ପାଦ ପରେ, ସଂଯୁକ୍ତ ଓ ଅବଗ୍ରହ ସ୍ଥଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ। ପାଦ ଆରମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ, ଅଲଗା ନ କରି, ସଂଯୁକ୍ତ ଅନ୍ତେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ରହିଥାଏ। ଅବଶିଷ୍ଟ ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର କିମ୍ବା 'ହୃ' ଅକ୍ଷର, କିମ୍ବା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଯୁଗଳ ଆରମ୍ଭରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ନିମ୍ନ ସ୍ୱରରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି କ୍ଲଷ୍ଟର ଅଛି, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନିମ୍ନ ସ୍ୱର ରହିଥାଏ। 'ପ୍ରିୟ', 'ଦୂତ', 'ଘୃତ', 'ଚିତ୍ତ', ଏବଂ 'ଅତି' ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ନିମ୍ନ ସ୍ୱରରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶତଗଣ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚାରଣ ନିମ୍ନରୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। 'ବିଶ୍ୱାନର' ଏବଂ 'ଓ' ଅକ୍ଷର ସ୍ୱରିତ ସ୍ୱରରେ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱର ଲାଗିଛି, ଶ୍ରୁତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱରକୁ ଦୀର୍ଘ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ମାତ୍ରା ହେଉଛି ଏତେ ସମୟ ଯେତେବେଳେ ଏକ ଚକ୍ଷୁପଟଳି ଫୁରିଯାଏ, କିମ୍ବା କେହି କହନ୍ତି ଏହି ସମୟ ହେଉଛି ଏକ ଦମକର ଅବଧି। ଋକ୍ ସ୍ୱର କିମ୍ବା ସମାନ ସଂଯୋଗ ସ୍ୱର ଏଭଳି ଘୋଷିତ ହୁଏ। ଅନେକେ କହନ୍ତି, ସ୍ୱର ଆବେଶ ଶବ୍ଦର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷରରୁ ଅନ୍ତିମ ଅକ୍ଷର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଚାରି ପ୍ରକାର ମୁଖ୍ୟ ଖୋଲା ଅଛି, ଏହି ମତ ମୋର। ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର ପରେ ଏବଂ ଆରମ୍ଭରେ, ପଶୁଶିଶୁ ପରେ ଯାହା ଆସେ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଗଣାଯିବ। ଏହି ଚାରି ମୁଖ୍ୟ ଖୋଲା ମଧ୍ୟରେ ମାତ୍ରା ଅନୁସାରେ ଅନ୍ତର ମାପିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟମାନେ ଅର୍ଧମାତ୍ରା, କିମ୍ବା କିଛି ଅନ୍ୟମାନେ ଅଣୁମାତ୍ରା ମାନିଥାନ୍ତି। 'ପ' ଅକ୍ଷରରେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅକ୍ଷର ସେହି ଶ୍ରେଣୀର ହୁଏ; ଅବରୋଧ ଅକ୍ଷରରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ। 'ଅ' ଅକ୍ଷରକୁ ଲାଲ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ 'ତ' ସହିତ ଏହା ରଙ୍ଗିତ ହୁଏ। ପୂର୍ବ ଅକ୍ଷରର ଅର୍ଧ ମାତ୍ରା ପରେ ଅନ୍ୟ ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମ ମାତ୍ରା ଯୋଗ ହୁଏ। 'ରେଫ', 'ରଙ୍ଗ', ଏବଂ ଲୋପ, ମଧ୍ୟେ-ମଧ୍ୟେ ନାସିକା ଉଚ୍ଚାରଣ ଦେଖାଯାଏ। ଏହା ମୃଦୁ ଏବଂ ଦୁଇ ମାତ୍ରା ଦୀର୍ଘ ହୁଏ; 'ଦଧନ୍ୱା' ଏହାର ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଭଳି ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସ୍ୱର, ବ୍ୟଞ୍ଜନ, ଶବ୍ଦ ଏବଂ ତାହାର ସଂଯୋଗ ଉଚ୍ଚାରଣର ଶୃଙ୍ଖଳା ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ଶ୍ରୁତିର ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଦେଇଥାଏ।