ଏହି ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ସ୍ୱର ବିଷୟରେ ଏକ ଗଭୀର ବିବେଚନା ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠାରେ କହାଯାଇଛି, କୌଣସି ସ୍ୱର ଯଦି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇନାହିଁ, କିମ୍ବା ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଇଛି, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, କିମ୍ବା ଅସମାନ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଛି, ତେବେ ସେହି ସ୍ୱର ଶୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ଏହିପରି, କୌଣସି ସ୍ୱର ତାହାର ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଦୂର ହୋଇଯାଏ କିମ୍ବା ନିଜ ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ସେ ଅନୁଚିତ ହୋଇଯାଏ। ଅଭ୍ୟାସ ପାଇଁ ଦ୍ରୁତ ଶୈଳୀ ଉପଯୁକ୍ତ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟମ ଗତି ଉଚିତ। ଏଭଳି, ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରୁତି ଉଚ୍ଚାରଣର ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ୱରର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନ ଅଛି; ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରର ସ୍ଥାନ ମୁଣ୍ଡର ମୁଦ୍ରାରେ, ପ୍ରଥମ ସ୍ୱର ଲାଳାଟରେ, ଚତୁର୍ଥ ନିମ୍ନ ସ୍ୱର ଜିହ୍ବାରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଅଙ୍ଗୁଠି ଯେତେବେଳେ ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଥାଏ, ଏହା ପ୍ରଥମ ସ୍ୱର ଉତ୍ପାଦନ କରେ। ଷଷ୍ଠ ସ୍ୱର ଅଣ୍ଠିରେ, ଏବଂ ସପ୍ତମ—ଧୈବତ—କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ଅଛି। ସ୍ୱରର ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ନାହିଁ, ମଧ୍ୟମ ଭାବ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଥିବା ଏକ ନିୟମିତ ରୂପ। ଦେବତାମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବାସ କରନ୍ତି, ମାନବମାନେ ପ୍ରଥମ ସ୍ୱରରେ। ଜନ୍ମଜାତ ଅନ୍ଧ ଏବଂ ପିତୃମାନେ ଚତୁର୍ଥ ସ୍ୱରରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିମ୍ନ ସ୍ୱରରେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ଜୀବ ଅଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ସ୍ୱର ଦୀପ୍ତ, ବିସ୍ତୃତ, ଓ କୃପାମୟ, ସେମାନେ ମୃଦୁ ଓ ମଧ୍ୟମ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଦୀପ୍ତି ନିମ୍ନ ସ୍ୱର, ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଚତୁର୍ଥ ସ୍ୱରରେ ଅଛି। ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱରର ଅନ୍ତରାଳ ମୃଦୁ, ମଧ୍ୟମ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ବିସ୍ତୃତି ନିମ୍ନ ସ୍ୱରରେ ଘଟେ, ମୃଦୁତା ଏହାର ବିପରୀତରେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱରରେ ଯେଉଁ ସ୍ୱର ସଂୟମିତ, ସେଉଁପରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର ଆସେ। ଏଠାରେ, ସଂୟମିତ ସ୍ୱର ଚତୁର୍ଥ ସ୍ୱର ସହିତ ଚାଲିଥାଏ। ଅତି ଉଚ୍ଚ ଅନ୍ତରାଳ କିମ୍ବା ସ୍ୱରମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଗତି ଦୁଇପ୍ରକାର; ଏକ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ଯୁକ୍ତି, ଏବଂ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ। ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅନ୍ତରାଳ ଛୋଟ, ଲମ୍ବା ଓ ଅଚାନକ ଭାବରେ ଥାଏ। ଉଚ୍ଚ ଟୋନରେ ଦୀପ୍ତି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ସ୍ୱରିତରେ ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତି ଅଛି, ଜଣେ ବିବେକୀ ଯେପରି ଜାଣନ୍ତି। ଉଚ୍ଚ, ଅନୁଚ୍ଚ ଓ ସ୍ୱରିତ ସଂଯୁକ୍ତ ସ୍ୱର ଅଛି। ଏବେ ମୁଁ ଉଚ୍ଚାରଣର ତିନିପ୍ରକାର ସ୍ୱର ବିବେଚନା କରିବି। ଯାହାକୁ ଉଦାତ୍ତ କୁହାଯାଏ, ସେହି ସ୍ୱରିତ ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ପରିଚୟ ହୁଏ। ଏକ ଅକ୍ଷରର ସ୍ୱର ଯଦି ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ, ତାହା ସ୍ୱରିତ ହୁଏ, ଏହା ଦୁଇପ୍ରକାର ଅଛି। ଏହି ସ୍ୱର ସାତ ପ୍ରକାର ଅଛି, ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତ ଉପଯୁକ୍ତତା ଅନୁସାରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ସାତ ସ୍ୱରକୁ ଡାହାଣ କାନର ଶ୍ରବଣ ଅନୁସାରେ ଆବେଶ କରିବା ଉଚିତ। ଉଚ୍ଚରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ନିମ୍ନରୁ ତଳେ କିଛି ନାହିଁ। ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଟି 'ନିଷ୍ପକ୍ଷ' ବୋଲି ପରମ୍ପରା କୁହେ। ଉଦାତ୍ତରେ ନିଷାଦ ଓ ଗାନ୍ଧାର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଅନୁଦାତ୍ତରେ ଋଷଭ ଓ ଧୈବତ ଅଛି। ଯେଉଁଠାରେ ଗୁଡ଼ାକ୍ଷର, ଶ୍ବସାକ୍ଷର ଓ ଜିହ୍ବାର ମୂଳରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ଅକ୍ଷର ହୋଇଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଜନ୍ମଜାତ ଭାବରେ, ଶୀଘ୍ର, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସ୍ଥିର ଅନୁପ୍ରାସ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ। ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ୱରର ଲକ୍ଷଣ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବିବେଚନା କରିବି। ଏକ ଅକ୍ଷର, 'କ' କିମ୍ବା 'ଵ' ସହିତ ଥିଲେ, ସ୍ୱରିତ ହେବା ସମ୍ଭବ। ଯେଉଁଠାରେ 'ଇ' ଉଦାତ୍ତ ହୁଏ, କେବେ କେବେ 'ପ' ଓ 'ଵ' ରେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ 'ଏ' କିମ୍ବା 'ଓ' ଦୁଇ ଉଦାତ୍ତ ଅକ୍ଷରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, କିମ୍ବା 'ଅ' ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ସେଉଁଠାରେ ଉଦାତ୍ତ ପରେ ଯାହା ଆସେ, ତାହା ସ୍ୱରିତ ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଅବଗ୍ରହ ପରେ ସ୍ୱରିତ ଆସେ, ଯେଉଁଠାରେ 'ଇ' ଅନ୍ୟ 'ଇ' ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେଉଁଠାରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱରିତ ହୁଏ। ଏଭଳି ଶ୍ରୁତି, ସ୍ୱର ଓ ଉଚ୍ଚାରଣର ନିୟମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ପାଠ ଏକ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ।