ଏକ ଅତି ପବିତ୍ର ବେଦପାଠ ଶିକ୍ଷାର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ଶାସ୍ତ୍ର କହେ—ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷରେ, ସାମନ ଓ ଋକ୍ ଶ୍ଲୋକରେ, ପାଠକ ଏକ ତିଳ ଆକାରର ଖାଲି ସ୍ଥାନ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଦେହର କୌଣସି ଅଂଗକୁ କମ୍ପିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେପରି ମେଘମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ରେଖା ଦେଖାଯାଏ, ଓ ମଣିମାଳା ରେଖା ପରି ଦୀପ୍ତି ଦେଖାଯାଏ, ତେଣୁ ପାଠକ ତାଙ୍କର ଅଂଗଗୁଡିକୁ କୁମି ଆଣ୍ଡା ପରି ଶାନ୍ତ କରି, ମନ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଏକାଗ୍ର କରିବା ଦରକାର। ହାତକୁ ନାକର ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଗାଈର କାନ ପରି ଆକୃତି ରଖିବା ଉଚିତ। ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ ହାତ ଓ ମୁଁହ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବରେ କରିବା ଦରକାର। ଏଠାରେ ଅତି ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ଅତି ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଗୀତ ଗାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କମ୍ପିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେପରି ମାଛ ଚାଲିବା ପଥ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ଦହି ମଧ୍ୟରେ ଘିଅ ଅଛି, କିମ୍ବା କାଠ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଅଛି, ଏପରି ଶ୍ରୁତି ଚଳାପଥ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଏକ ଶ୍ରୁତିରୁ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରୁତିକୁ ଯିବା ସମୟରେ ମୂଦ୍ରା ସ୍ମୂତି ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ହଳକ ଭାବରେ ହେବା ଦରକାର। ଯେଉଁ ଶ୍ରୁତି ଏଯାଁ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇନାହିଁ, ଯେଉଁ ଶ୍ରୁତି ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଏ, ଭଙ୍ଗ ହୁଏ, ବେଢ଼ି ହୁଏ, କିମ୍ବା ଅସମ ଭାବରେ ମାରାଯାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ଅନୁସ୍ଥାନରେ ବର୍ଜନ କରିବା ଦରକାର। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରୁତି ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ଯାଏ କିମ୍ବା ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ, ତାହା ଅନୁଚିତ। ଅଭ୍ୟାସ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଶୈଳୀ ହେବା ଦରକାର, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟମ ଗତି ହେବା ଉଚିତ। ଏପରି ଶିକ୍ଷା ନେଇଥିବା ପାଠକମାନେ ସଂଗୀତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ମୁଣ୍ଡର ଶିର ଉପରେ, ପ୍ରଥମ ଶ୍ରୁତି ଲାଳାଟ ଉପରେ ରହିଥାଏ। ଚତୁର୍ଥ ଶ୍ରୁତି ନିମ୍ନ ଅଂଶରେ, ଯାହା ଜିଭ ଉପରେ ଅଛି। ବାଉଁ ଅଙ୍ଗୁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥିତିରେ ଥିଲେ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରୁତି ଦିଏ। ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରୁତି ଅଙ୍ଗୁଠିରେ, ସପ୍ତମ ଦୈୱତ ଅନାମିକା ଓ କନ୍ଠିଅଙ୍ଗୁଠିରେ ଅଛି। ଅନ୍ତରାଳ ନଥିବା, ମଧ୍ୟରେ ଥିବା, ଏବଂ ସଦା ଚଳାୟମାନ ଥିବା ଏହି ଶ୍ରୁତି ଧ୍ୱନି ସ୍ଥାୟୀ। ଦେବତାମାନେ ଉଚ୍ଚ ଶ୍ରୁତି ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚନ୍ତି, ମାନବମାନେ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରୁତି ଦ୍ୱାରା। ଅନ୍ଧଜନ ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ ଚତୁର୍ଥ ଶ୍ରୁତି ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚନ୍ତି। ଅତି ନିମ୍ନ ଶ୍ରୁତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଚର ଅଚର ପ୍ରାଣୀ ବଞ୍ଚନ୍ତି। ଯେଉଁ ଶ୍ରୁତି ଦୀପ୍ତ, ବିସ୍ତୃତ, ଦୟାଳୁ, ସେମାନେ ମୃଦୁ ଓ ମଧ୍ୟମ ଶ୍ରୁତି ସମାନ। ଦୀପ୍ତି ନିମ୍ନ ଅଂଶ, ଦ୍ୱିତୀୟ, ଓ ଚତୁର୍ଥ ଶ୍ରୁତିରେ ଅଛି। ଦ୍ୱିତୀୟ ଶ୍ରୁତିର ଅନ୍ତରାଳ ମୃଦୁ, ମଧ୍ୟମ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ମନେ ରଖାଯାଏ। ବିସ୍ତୃତି ନିମ୍ନ ଶ୍ରୁତିରେ, ମୃଦୁତା ବିପରୀତରେ ଅଛି। ଦ୍ୱିତୀୟ ଶ୍ରୁତିରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରୁତି ନିୟମିତ, ସେଉଁଠି ଉଚ୍ଚ ଶ୍ରୁତି ପରେ ଆସେ। ଏଠାରେ ନିୟମିତ ଶ୍ରୁତି ଚତୁର୍ଥ ଶ୍ରୁତି ସହିତ ଚାଲିଥାଏ। ଅତି ଉଚ୍ଚ ଅନ୍ତରାଳ କିମ୍ବା ଶ୍ରୁତି ମଧ୍ୟରେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଚଳନ ଦୁଇପ୍ରକାର—ଶବ୍ଦର ଶେଷ ଅଂଶରେ ଅନ୍ତରାଳ ସହିତ। ନିୟମିତ ଅନ୍ତରାଳ ଶ୍ରୁତି ମଧ୍ୟରେ ଛୋଟ, ଲମ୍ବା ଓ ଅଚନ୍ଦି ହୁଏ। ଉଚ୍ଚ ଭାବରେ ଦୀପ୍ତି ଜଣାଯାଏ, ସ୍ୱରିତ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତି। ଉଚ୍ଚ, ଅନୁଚ୍ଚ, ଓ ସ୍ୱରିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଏହି ଶ୍ରୁତି ଅଛି। ଏବେ ମୁଁ ଉଚ୍ଚାରଣର ତିନି ଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ ବିଷୟରେ କହିବି। ଯେଉଁ ଶ୍ରୁତି ଉଦାତ୍ତ କୁହାଯାଏ, ତାହା ପରେ ସ୍ୱରିତ ଆସେ। ଅକ୍ଷରର ଉଚ୍ଚାରଣ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ସ୍ୱରିତ କୁହାଯାଏ, ଏହା ଦୁଇପ୍ରକାର ଅଛି। ଏହି ସ୍ୱର ଚିହ୍ନ ଅନୁସାରେ ସାତପ୍ରକାର ବିଭାଜିତ। ଡାହା କାନର ଶ୍ରବଣ ଅନୁସାରେ ସାତ ଧ୍ୱନି ଲାଗୁ କରିବା ଦରକାର। ଉଚ୍ଚ ଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, ନିମ୍ନ ଠାରୁ ତଳେ କିଛି ନାହିଁ। ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ଅଛି, ସେ 'ନିଷ୍ପକ୍ଷ' ଭାବରେ ପ୍ରଥା କହିଛି। ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ମନୁଷ୍ୟ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ, ଶାନ୍ତ ଓ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।