ଏକଦିନ ଏକ ଭୋକା ବ୍ୟକ୍ତି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ଯେମିତି ତାଙ୍କର ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟି ହୁଏ, ଏହି କଥା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ। ବଳିଲେ, ଯେମିତି ଯଜ୍ଞର ଛୁରିକୁ ଆଗ୍ନି କିମ୍ବା ପୃଥିବୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ଦହାଯାଏ, ଏହି ଦେହର ଭୋକ ଓ ତିରିଷ୍ଣା କେବଳ ଦେହର ଗୁଣ, ମୋତେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲାଗୁନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମନସିକ ଶାନ୍ତି ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି—ଏହି ଦୁଇଟି ମନର ଗୁଣ, ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ କହିଲେ। ଏହିପରି, ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ପଚାରିଲେ—“ତୁମର ନିବାସ କେଉଁଠି? ତୁମେ କେଉଁଠିଯିବ?”—ତାହା ଜାଣ, ପୁରୁଷ ସ୍ୱଭାବତଃ ସମସ୍ତତାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଆକାଶ ପରି। ମୁଁ ଯିଏ ଚାଲିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଆସେନାହିଁ; ମୋର କେହି ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ନିବାସ ନାହିଁ। ଏହି ଜିହ୍ବା ଯାହା ‘ଏହା ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ’ କୁହେ, ସେଠାରେ ତୁମର ହସ୍ତ ଅଛି। ଯାହାକୁ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଭାବିଥିବା, ସେଠି ଅସ୍ୱାଦ ହେଲେ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ। ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ କେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକୃତପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରେ? ଏହି ଦେହ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀର ଉପାଦାନରେ ତିଆରି; ଚିନି ଓ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୃଥିବୀ ଉପାଦାନର ଅଂଶ। ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଏହା ମୁକ୍ତିର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଶସ୍ତିପୂର୍ବକ ନିଦାଘ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—“ମୋର ମୋହ ତୁମର ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଦୂର ହୋଇଗଲା, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଏବେ ତୁମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହିବି। ଏହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ, ଯାହାକୁ ଭାସୁଦେବ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ସହିତ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ପ୍ରଭୁ ଅନୁରୋଧ ନ କରି ଯାଇଯିବେ। ସେହି ସହର ନିଦାଘଙ୍କ ଜ୍ଞାନଦାନ ପାଇଁ ଗୁରୁ ହେଲା। ତାହାପରେ ସେ ବଡ଼ ପରିଷଦ ସହିତ ପୃଥିବୀ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଅତି ଭୋକା ହୋଇ, ଅରଣ୍ୟରୁ ଦର୍ବା ଓ କୁଶ ନେଇ ଆସିଥିଲେ। ଏଠି ଆସି, ସେ ପଚାରିଲେ—“ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏଠି ଏକାକି କାହିଁକି ବସିଛ?” ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମୁଁ ଏହି ସୁନ୍ଦର ସହରରେ କଥା ହେବାକୁ ଚାହେଁ, ତେଣୁ ଏଠି ରହିଛି।” ତା’ପରେ ପଚାରିଲେ—“ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମକୁ ମୁଁ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବିଛି, ତୁମେ କୁହ। ଏହି ରାଜା ହାତୀରେ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଅନେକେ ଅଛନ୍ତି। ତୁମେ ଅନ୍ତର ନ କରି, ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଟିକୁ ପୃଥକ୍ ଚିହ୍ନଟ କର। ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ—ଏଠି କିଏ ହାତୀ, କିଏ ରାଜା? କିଏ ଚାଲୁଛି, କିଏ ଚଢ଼ିଛି? ତଳେ କ’ଣ, ଉପରେ କ’ଣ?” ତେବେ ସେ କହିଲେ—“ଶୁଣ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ମୁଁ କହିବି। ତୁମର ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏକ ଉଦାହରଣ ଦେଖାଇଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଏବେ ତୁମେ କୁହ—ମୁଁ କିଏ, ତୁମେ କିଏ?” ନିଦାଘ କହିଲେ—“ଭବତୀ, ତୁମେ ମୋ ଗୁରୁ ନୁହଁ, ତୁମେ ଋଭୁ। ଯେପରି ଗୁରୁ ପ୍ରତି, ସେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ଶିକ୍ଷକ ଭାବିଛି।” ଗୁରୁ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ, ଋଭୁ ନାମେ ନିଦାଘଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ। ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟର ସାର, ଏକତ୍ୱର ନିର୍ବିକଳ୍ପ ରୂପ, ତାହା ଅନୁଭବ କରିଲେ। ନିଦାଘ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଏକତ୍ୱରେ ନିଷ୍ଠା ହେଲେ। ଏପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମ ଦେହରେ ମୁକ୍ତିର କଥା କହିଲେ। ରାଜନ୍, ଆତ୍ମା ସମସ୍ତତାର ଜ୍ଞାନ—ଏହି କଥା ଜାଣ। ଯଦ୍ୟପି ଆତ୍ମା ଏକ, ମୋହ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେ ଅନେକ, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବରେ ପ୍ରତୀତି ହୁଏ।