ଏକ ସମୟରେ, ରିଗ୍, ଯଜୁର୍ ଏବଂ ସାମନ୍ ମାନ୍ୟରେ କୃତ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆପଣ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ମାଟି ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଅସ୍ଥାୟୀ ପଦାର୍ଥ—ଯଥା କାଠ, ଘୀ, କୁଶା ଇତ୍ୟାଦି—ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ହୁଏ, ତାହା ଅସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ଫଳଦାୟୀ ନୁହେଁ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅବିନାଶୀକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳ ଦେଉ ନାହିଁ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଏକା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭାବରେ ମନେ କରେ। ରାଜା, ଆତ୍ମାରେ ଧ୍ୟାନ ରଖିବା ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ଓ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଏକତ୍ୱ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭାବରେ ମନାଯାଇଛି। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟଗୁଡିକ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ଏକ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସମ, ପବିତ୍ର, ଗୁଣହୀନ, ପ୍ରକୃତିରୁ ପରେ। ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି, ଯେଉଁ ନାମ, ଜାତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭେଦକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି। ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟର ଶରୀରରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏକ ଉତ୍ପତ୍ତି। ତାଲି, ପାଦ ଭଳି ନାମ ଦ୍ୱାରା ଭେଦ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଏକତ୍ୱ ଓ ଭିନ୍ନତା ତ ବାହ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆସେ। ଏବେ, ରାଜା, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ପୂର୍ବକାଳରେ ଋଭୁ ଋଷି କଣ ଗାଇଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଋଭୁ ଥିଲେ, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ପୁତ୍ର ନିଦାଘ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ। ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେ ଦ୍ୱୈତରେ ଆସକ୍ତ ହେଲେନାହିଁ। ଏକ ସମୟରେ, ଦେବିକା ନଦୀ ବ୍ରିନ୍ଦରେ ନାଗରା ନାମକ ଏକ ସହର ଥିଲା। ଏହି ସହର ମନୋହର ଉଦ୍ୟାନରେ ଘିରି ଥିଲା। ଏହି ସହରରେ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ବିତିଗଲାପରେ, ଦ୍ୱାରରେ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେଖାଗଲେ, ଯିଏ ବୈଶ୍ୱଦେବ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ହାତ ପାଦ ଧୋଇ, ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ କହିଲେ—“ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଘରେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଥାଏ...” ତାଙ୍କ ଘରରେ ସକ୍ତୁ, ଯାବକ, ଚାଉଳ ଓ ପିଠା ଥିଲା। ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—“ଓ ଦ୍ୱିଜ, ମୋତେ ପକା ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ, ସେଟି ସାଧାରଣ ହେଉ କି ରସିକ।” ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଜନାନୀ ଘରର ଭଲ ଖାଦ୍ୟ, ଚାଉଳ କିମ୍ବା ଯବ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେଲେ। ମହା ଋଷି, ଦେଉଥିବା ରସିକ ଖାଦ୍ୟ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଖାଇବାକୁ ଚାହିଲେନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ପଚାରାଗଲା—“କି ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତୃପ୍ତି ବା ପୋଷଣ ଅନୁଭବ କରିଛ?” ଆଉ—“ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେଉଁଠି ତୁମେ ବସୁଛ, କେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଚାହୁଛ?” ଏକ ଭୁକ୍ତ ଲୋକ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ, ତୃପ୍ତି ଆସେ। ଯଜ୍ଞ ଶସ୍ତ୍ର ଆଗି କିମ୍ବା ମାଟିରେ ଜଳିଗଲେ, ଆରମ୍ଭରେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ତୃପ୍ତି ଦେଉଛି, ଶେଷରେ ତାହା ଦୁଃଖ ଦେଉଥାଏ। ଭୁକ୍ତି ଓ ତୃଷ୍ଣା ଶରୀରର ଗୁଣ, ଏହା ମୋତେ ଲାଗୁ ନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜ। ମନସିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଓ ସନ୍ତୋଷ ମନର ଗୁଣ। ତୁମେ ପଚାରିଥିଲ—‘କେଉଁଠି ତୁମର ନିବାସ?’ ଏବଂ ‘କେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଚାହୁଛ?’ ଜାଣ, ଆତ୍ମା ସ୍ବଭାବତଃ ଆକାଶ ପରି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ। ମୁଁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଛି, କିନ୍ତୁ ଆସିବାକୁ ନୁହେଁ; ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ସ୍ଥାନରେ ମୋର ନିବାସ ନାହିଁ। ଏହି ମୋ ଜିହ୍ବା, ଯାହା ‘ଏହା ରସିକ’ କହିଥାଏ, ତୁମେ ସେଟି ତିଆରି କରିଛ। ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ରସିକ ଭାବରେ ମନାଯାଏ, ଏହା ଅରସିକ ହେଲେ, ତାହା ଦୁଃଖର କାରଣ। ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ, କେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକୃତରେ ତୃପ୍ତିର କାରଣ?