ଏକଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଛି ଯେ, ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଦ୍ୱିଜ, ନିଜ ପ୍ରତି ‘ମୁଁ’ ବୋଲି କହିବାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମା ନୁହେଁ ଏମିତି କିଛିରେ ନିଜକୁ ଜାଣିବା, କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ନିଜକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ ବାଣୀର ଉତ୍ପାଦନର କାରଣ, ତଥାପି ‘ମୁଁ ବାଣୀ’ କିମ୍ବା ‘ମୁଁ କଥା କହୁଛି’ ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରି, ରାଜା, ‘ମୁଁ’ ବୋଲି କହିବା ପଦବୀ କେଉଁଠି ଦିଅଉଛି? ଏହି ଦେହ ‘ମୁଁ’ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ତଥାପି ଏପରି କହିବାକୁ ମନ ହୁଏ। ତେବେ, ‘ତୁମେ କିଏ? ମୁଁ କିଏ?’—ଏପରି କଥା କହିବାରେ କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ। ଏହି ସଂସାର ମଧ୍ୟ ତୁମର ନୁହେଁ, ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏମିତି କହାଯାଉଛି। ଏହାକୁ ‘ଗଛ’ ବୋଲି କି କହିବା, କିମ୍ବା ‘କାଠ’ ବୋଲି କି? ଏହି କାଠରେ କେହି ତୁମକୁ ପଳଙ୍କିରେ ବସିଥିବା ବୋଲି କହେନି। ଏହି ପଳଙ୍କି ଯାହା ଆନନ୍ଦ ଦିଏ, ତାହାକୁ ତୁମେ ଚାହିଁ ପାର, ହେ ରାଜା। ଛତା କେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଲା? ଏହି ବିଚାର ମତେ ଓ ତୁମକୁ ଏକ ସମାନ ଭାବେ ଲାଗୁଛି। ଏହି ସଂସାରୀୟ ନାମ ଦେହରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଯାହା କର୍ମର କାରଣ। ଦେହର ଭିନ୍ନତାରୁ କର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ରାଜା। ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଏକ ଭିନ୍ନ ଭାବ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସେଠି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, କେବଳ କଳ୍ପନାର ନିମିତ୍ତ। ଯେଉଁ ବସ୍ତୁ ପରିଣାମ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବରୁ ଉପଜିଥାଏ, ତାହା କ’ଣ? ତୁମେ କିଏ—ଏକ ସ୍ତ୍ରୀର ପତି, ପୁଅର ବାପା? ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ରାଜା। ତୁମର ପାଦ ଆଦି କ’ଣ ତୁମର? ଏହା ନୁହେଁ—ତେବେ, ତୁମର କ’ଣ, ରାଜା? ହେ ରାଜା, ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ କର; ‘ମୁଁ କିଏ?’ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଖୋଜ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଭିନ୍ନଭାବେ କର୍ମ କରେ, ସେ କିପରି ତାହା ସଫଳ କରିପାରିବ? ଏପରି ଉଚ୍ଚ ଚିନ୍ତା ଉପସ୍ଥାପନ ପରେ, ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଖରେ ନମ୍ର ହୋଇ କହିଲେ—“ମୋ ମନ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଚଳିତ ହୋଇଯାଉଛି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ପ୍ରକୃତିର ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ମୋ ପାଖରେ ଖୋଲିଦେଲେ। ଏହି ପଳଙ୍କି ମୋର ଦେହ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, କିଛି ଅନ୍ୟ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ବୋହାଯାଉଛି। ଆପଣ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ଗୁଣମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡିକ କାହାର—ମୋର କି? ମୋର ମନ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ନିମିତ୍ତେ ଚିଂତିତ ହୋଇଯାଇଛି। ମୁଁ ପଚାରିବାକୁ ଚାହେଁ, କିନ୍ତୁ ଏଠି ଏଉଁ ଉତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ବିଷୟରେ ଏଉଁ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ ଅଛି। ଏହି କାରଣରୁ, ମୋର ମନ ଉଚ୍ଚ ସତ୍ୟ ନିମିତ୍ତେ ଆପଣଙ୍କୁ ଖୋଜୁଛି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏକ ଅଂଶ ସଂସାରକୁ ମୋହିତ କରିବା ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି। ଆପଣ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଛନ୍ତି, ଏହି କଥା ଆପଣ କହିଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ତରଙ୍ଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୟାକରି ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।” ତାହାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—“ଏହିପରି, ରାଜା, ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ପରମ ସତ୍ୟ ଏପରି ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। କେହି ପୁଅ, ରାଜ୍ୟ ଆଦି ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ସେଥିପାଇଁ ତାହା ହେଉଛି ପରମ ମଙ୍ଗଳ, ରାଜା। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଫଳ ଦିଏ—ଯଜ୍ଞ, କର୍ମାଦି—ସେଗୁଡିକୁ ଉତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଭାବରେ ମନାଯାଏ। ଆତ୍ମାକୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍, ରାଜା, ଯୋଗୀମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟେ ମଧ୍ୟ। ଏହିପରି, ଶତଶଃ ହଜାର ଧରଣର ଉତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଅଛି। ଧନକୁ ଉଚ୍ଚ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭାବରେ ମନେ କଲେ, ଏହି ଧର୍ମ ପରିତ୍ୟାଗ ହୁଏ। ଯଦି ପରଲୋକରେ କିଛି ଉଚ୍ଚ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଛି, ରାଜା, ତେଉଁଠି ସେ ଅନ୍ୟର। ଏହିପରି, ଏହି ଚଳାୟମାନ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପରମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ।