ଏକ ସମୟରେ ଏକ ରାଜା ଅତି ଆନନ୍ଦ ଓ ସ୍ନେହର ଭରିତ ମୁହଁରେ ଏକ ମୃଗର ପାଖରେ ରହୁଥିଲେ। ସମୟ କ୍ରମେ ଗଲା, ଏହି ରାଜାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା ମୃଗକୁ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ସେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରିବାରୁ ସେ ବିଶ୍ୱରେ ଅଶାନ୍ତ ହେଇପଡିଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେଠାରେ, ସେ ଶୁଖିଲା ଘାସ ଓ ପତ୍ର ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପରେ, ସେ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିବା ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡିକର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଥିଲେ। ନିଜ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଅନୁଭୂତି ହେବାରୁ, ହେ ମହାମୁନି, ସେ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷକୁ ଜାଣିଥିଲେ। ଦ୍ୱିଜ ହେବା ପରେ ଦୀକ୍ଷା ହେଲା ଠିକ, କିନ୍ତୁ ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ସେ ପୁନଃପୁନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିନଥିଲେ। ଅନେକ ଥର ପ୍ରସ୍ନ କରାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ କେବଳ କିଛି ନିର୍ଜୀବ ଶବ୍ଦ କହୁଥିଲେ। ହେ ମୁନି, ସେ ବି ଅସ୍ୱସ୍ଥ ଦେହ ଓ ମେଲା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ସମ୍ମାନ ଯୋଗୁଁ ଯୋଗଶକ୍ତିର ହ୍ରାସ ହୁଏ, ତେଣୁ ଏକ ଯୋଗୀ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଆଚରଣରେ ଧର୍ମକୁ ଅପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କର କଥା ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରି, ସେ ବଡ ମନ ଥିଲେ। ସେ ମୁଦୁ ଧାନର ରୋଟି, ଶାକ, ଜଙ୍ଗଲ ଫଳ ଓ ଗୁଠି ଖାଇଥିଲେ। ପିତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେ ଭାଇ, ଆତ୍ମୀୟ, ଓ ଉପଜାତିରେ ରହୁଥିଲେ। ସେ ଦେହରେ ଅସ୍ଥିର ଓ ଫୁଲା ଅଙ୍ଗ ଥିଲେ, କାମକୁ ଅଳସ ଭାବରେ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଅସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣର ଯଥାଯଥ ଆଚରଣ କରୁନଥିଲେ। ଏହି ରାଜା ଏକ ପାଳଙ୍କିନ୍ ଉପରେ ବସି, ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏହି ବିଶ୍ୱରେ କଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ? ଏଠି ଅଧିକାଂଶ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।' ସେ ପାଳଙ୍କିନ୍ ଉଠାଇଲେ, ସେବକଙ୍କ କଥାରେ ପ୍ରେରିତ ହେଇ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଏକମାତ୍ର ପାତ୍ର, ପାଳଙ୍କିନ୍ ଉଠାଇବାରେ ଧରାଗଲେ। ସେ ମୁଦୁ ଚାଲି, କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଦେଖିଲେ। ରାଜା ଦେଖିଲେ, ପାଳଙ୍କିନ୍ ଅସମ ଭାବେ ଚାଲୁଛି। ପୁନଃ, ଏହି ଅସମ ଚଳନ ଦେଖି ସେ ହସିଲେ। ପାଳଙ୍କିନ୍-ବହକମାନେ କହିଲେ, 'ସେ ଚାଲୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତେଜ ନୁହେଁ।' 'କାହିଁକି ତୁମେ ଏହି କଷ୍ଟ ସହିନଥିଲା? ତୁମେ ସୁସ୍ଥ ନୁହେଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।' 'ମୁଁ କ୍ଲାନ୍ତ ନୁହେଁ, କିଛି କଷ୍ଟ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ କେହି ଉଠାଇ ନାହିଁ, ହେ ରାଜା।' ଦେହୀ ଜନ୍ତୁମାନେ ଉଠାଇବାରେ କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ବୋଝ ହେଉଥିବା ସତ୍ୟ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳ କହିବା ଏକ ପରେ ତଥ୍ୟ ଅଟୁଟ ନୁହେଁ। ଏହି ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ୟ; ହେ ସାର୍, ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଉଠାଇବାରେ ଉରୁ ଓ ଶୋଂଖ ଓ ପେଟ ସମ୍ବଳ; ଏହି ପାଳଙ୍କିନ୍ କାନ୍ଧରେ ଭରସା କରିଛି; ମୁଁ ଏଠି କିଏ? ଯଦି କହାଯାଏ ଆପଣ ଓ ମୁଁ ଦୁଇ ଜଣେ ଏଠି ଅଛି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିବା ଦରକାର। ଗୁଣର ଧାରାରେ ବନ୍ଧା ଅନେକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏଭଳି ଚାଲିଥିଲେ। ଅଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମର ଫଳରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଏଭଳି ବନ୍ଧା ଅଛନ୍ତି। ଏକାଠି ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଏକାଠି ନୁହେଁ। ତଥାପି, ଆପଣ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ; କେଉଁ ତର୍କରେ ଏପରି କଥା କହିଛନ୍ତି? ଏହି ପାଳଙ୍କିନ୍ ଆପଣଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ଥିଲେ, ଏହି ବୋଝ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆପଣଙ୍କ। ପାଳଙ୍କିନ୍ ପାହାଡ଼, ଗଛ, ଘର କିମ୍ବା ଭୂମିରୁ ତିଆରି ହେଉ ନାହିଁ, ଏହି ବୋଝ ଆପଣଙ୍କ।