ଏହିପରି ଭାବରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଆଶୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ସେଠାରେ ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାଯାଏ। ମୁକ୍ତିର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି, ଯେଉଁଜଣ ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଆପଣେ ଆପଣେ ପଛକୁ ହଟିଯାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକତା ଓ ଭିନ୍ନତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ମୁଢ଼ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଭିନ୍ନତା ଅଜ୍ଞାନରୁ ହୁଏ। ଆତ୍ମା ଓ ବ୍ରହ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଅଭେଦ ଅନୁଭୂତି ଅଛି, ତାହାକୁ କିଏ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବ? ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ କ'ଣ ଅଧିକ କରିବା ବାକି ରହିଛି, ସଂକ୍ଷେପ କିମ୍ବା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ? ତୁମ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ମୋର ମନର ସମସ୍ତ ମଳିନତା ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏପରି କିଛି କହିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କରିବା ଦରକାର, କେବଳ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିହେବ ନାହିଁ। ମୁକ୍ତିକୁ ନେଇଯିବା ଯୋଗ ତୁମକୁ ଶିଖାଯାଇଛି, ହେ କେଶିଦ୍ଵଜ, ଅବିନାଶୀ। ଏପରେ ରାଜା କେଶିଦ୍ଵଜ ବ୍ରହ୍ମପୁରୀକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କର ମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ସେ ବିଶାଳ କୃଷ୍ଣପୁରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ସେ ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମଣ, ଯାହାକୁ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠି ରାଜା ଲୟ ଲାଭ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଓ କ୍ରିୟା କରିବା ମିଳିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ କିଛିରେ ଆସକ୍ତି ରଖିଲେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଉଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧିକୁ ସେ ଲାଭ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟିକୁ ଦୂର କରେ। ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କ'ଣ କହିବି, ତୁମ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଉପଚାର ପାଇଁ? ତଥାପି, ମୋର ମନ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ଓ ଅସ୍ଥିର ଅଛି। ମୋତେ କହ, ହେ ସମ୍ମାନଦାତା, ଏହିପରି ସ୍ଥିତିକୁ ଏକ ମଣିଷ କିପରି ସହିପାରିବ? ସେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି କହିଲେ। ଯାହା ଶୁଣିଲେ, ତୁମ ଭ୍ରମିତ ମନ ସଠିକ୍ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ। ଏହି ଭାରତ ଭୂମି ଏହି ମହାନ ଋଷଭଙ୍କ ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେ ଧର୍ମରେ ଶାସନ କରି, ପିତା ପରି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଥିଲେ। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୂଳତ୍ୱ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ନିମନ୍ତେ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ। ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପାସନାରେ ଲିନ ହେଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ହେ ନାରଦ, ସେ ନିୟମିତ କ୍ରିୟା କରୁଥିଲେ। ଏପରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ସେ ବିଶ୍ୱର ନାଥ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଫଳ, ଫୁଲ, ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି, ମନେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ସେ ଜଳପାନ ପାଇଁ ନଦୀତଟକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ, ଜଳପାନ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ହଠାତ୍ ଏକ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଶୁଣି, ଜଣେ ମୃଗୀ ଭୟରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠି ତଟକୁ ଝାପ ମାରିଲା। ତା'ପରେ ସେ ତୀବ୍ର ଧାରାରେ ଭାସିଗଲା, ତରଙ୍ଗ ତା'କୁ ଗେରେଇ ନେଲା। ତା'ର ଦୁଃଖ ଓ ଗର୍ଭପାତର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଖି, ରାଜା ତା'ପାଇଁ ଦୟାପ୍ରବଳ ହେଲେ। ଦିନେ ଦିନେ ସେ ଏହି ଛୋଟ ମୃଗଶାବକର ଯତ୍ନ ନେଉଥିଲେ। ଆଶ୍ରମର ପାଖରେ ଘାସ ତୋଳିବାକୁ ବନର ଝାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲୁଥିଲେ। ସକାଳେ ଦୂରକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ମୃଗଶାବକ କେବେ ନିକଟ, କେବେ ଦୂରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲା। ଏହି ଭାବେ ରାଜା ରାଜ୍ୟ, ପୁଅ, ଓ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ତେଣୁ ଏହି ଶାବକକୁ କି ଏକ ନରୀଅଠି ଖାଇ ଦେଲା? କି ଏକ ବାଘ ତା'କୁ ମାରିଦେଲା? କି ଏକ ସିଂହ ତା'ର ଅନ୍ତ କଲା?—ଏହି ଭାବେ ରାଜା ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।