ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ଶାସ୍ତ୍ରବଚନଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ଗଭୀର ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ କଥାରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି: ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଅନନ୍ତ ଆଧାରକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟାହାରରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ମନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇନାହିଁ, ସେଠି ଯୋଗୀ କିମ୍ବା ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସୀ କୁହାଯାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମନକୁ ଶୁଭ ଆଶ୍ରୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବସାଇବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ କୌଣସି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଧାର ଅଛି, ତାହା ଦୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାକୁ ଅଟକାଏ। ଏହି ଆଧାର ଆକୃତିମାନ୍ୟ ଓ ନିରାକାର, ପରମ ଓ ଅପରମ ଭାବରେ ବି ଅଛି। ଏହା ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ, କ୍ରିୟା ଭାବରେ ଓ ଦୁଇ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ। ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ଦୁଇଭାବି ଅଛି; ଏହିପରି ଧ୍ୟାନ ତିନିପ୍ରକାର ହୁଏ। କ୍ରିୟା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦେବତା, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଥାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ ବୁଝିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଧ୍ୟାନ ଥାଏ। ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ, ଯେଉଁମାନେ ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଭାବରେ ଅଛି। ନିଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜ୍ଞାନ, ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଆସେ, ତାହା ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ। ବିଶ୍ୱର ଆକୃତି ଓ ତାହାର ବିବିଧତା, ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ। ଏହା ପରେ, ହରିଙ୍କ ଯେଉଁ ସ୍ଥୂଳ ଆକୃତି ଅଛି ଯାହା ଚକ୍ଷୁସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ମାରୁତ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନେ, ମଣିଷ, ପଶୁ, ପାହାଡ଼, ସାଗର, ନଦୀ ଓ ଗଛମାନେ, ପ୍ରାକୃତିକ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ନିମ୍ନତମ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଚେତନ ଓ ଜଡ଼ ସମସ୍ତ, ଏହି ସବୁ ହରିଙ୍କ ଦେହୀ ଆକୃତି, ତିନି ଗୁଣର ମିଶ୍ରଣରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଆକୃତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ସମ୍ପନ୍ନ, ଯିଏ ପରମ ବ୍ରହ୍ମର ସାର। ତୃତୀୟ ଏକ ଶକ୍ତି ଅଛି, ଯାହା ଅଜ୍ଞାନ ଓ କ୍ରିୟା ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହି ଅସାର ଜଗତରେ, ମୁନି, ଏହିପରି ଅନୁଭବ କରାଯାଏ। ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ହେବାରୁ, ଏହାକୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ କୁହାଯାଏ। ଜୀବନ ନଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଏହି ଶକ୍ତି କମ୍ ଥାଏ; ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଏହି ଶକ୍ତି ଅଧିକ। ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଉପରେ ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଅଛନ୍ତି। ତାପରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ବିଶିଷ୍ଟ। ଏହି ଶକ୍ତି ସହିତ ଯୋଗ ହେଉଥିବାରୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଥାଏ, ଯେପରି ସମସ୍ତ କିଛି ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ। ଅମୃତ ଆକୃତି ଯାହାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ 'ସତ୍' କୁହନ୍ତି, ଏହି ଅଟୁଟ ହରି ଆକୃତି ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମହାକୃତି ନାହିଁ। ନିଜ ଲୀଳା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଦେବ, ପଶୁ, ମଣିଷ ଆଦିଙ୍କ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ କ୍ରିୟା ଅପାର ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଏହି ତାଙ୍କ ନିଜ ଧର୍ମ। ଏହି କ୍ରିୟା ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରି, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ। ଏପରି ଭାବେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ମନରେ ଦୃଢ଼ କରାଯାଏ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଯାହା ରହିଛି, ତାହାକୁ ପବିତ୍ରତାର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ରାଜନ୍, ତିନି ଅବସ୍ଥା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା, ଯୋଗୀମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ କରନ୍ତି। ଦେବମାନେ ଆଦି କ୍ରିୟାର ସମସ୍ତ ଉତ୍ସ ଅପବିତ୍ର। ଯେଉଁଠି ଯାହା ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଧାରଣ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ 'ଧାରଣା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଶୁଣ, ମନ ପାଇଁ ଆଧାର ଛଡ଼ି, ଧାରଣା ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ଆଧାରରେ, ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚମତ୍କାର ଓ ଶୂଭ୍ର ଗଣ୍ଠି, ଚଉଡ଼ା ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଲଳାଟ, ଶଂଖ ଭଳି କଣ୍ଠ, ଚଉଡ଼ା ଛାତି ଓ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।