ଏହିପରି ଭାବେ, ଆତ୍ମା ଯେତେବେଳେ ପ୍ରକୃତି ସହ ସଂଯୋଗ କରେ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଆତ୍ମା ଅହଂକାର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୌଷ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ହୁଏ। ଏହିପରି ଆଗ୍ରହ ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନର ମୂଳ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଇଛି। ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ବନ୍ଧନର ଶେଷ କେବଳ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ, ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ଖାଣ୍ଡିକ୍ୟ ନେଇ ମଧୁପାନ ଭଳି ମିଷ୍ଟି କଥା କହିଲେ, ଏବଂ ସମ୍ମୁଖୀନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ତୁମେ ବହୁତ ଅଲ୍ପ ସମୟରେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥକୁ ବୁଝିପାରିଛ। ଯେଉଁଠାରେ ମୁନି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମ ରେ ଲୀନ ହୁଏ, ଏବଂ ସେଠାରୁ କେବେ ବି ବିଚ୍ୟୁତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେଠି ଅନୁସନ୍ଧାନର ସଫଳତା ଅଛି। ବନ୍ଧନ ହେଉଛି ବିଷୟବସ୍ତୁ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ବିଷୟ ରହିତ ଅବସ୍ଥା। ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଉଚିତ ହେଉଛି ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏଠି ଆତ୍ମା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଯେପରି ଧାତୁ ଚୁମ୍ବକ ଦ୍ୱାରା ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେପରି ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ସହ ଏକତ୍ୱରେ ଲୀନ ହୁଏ। ଏହି ଆତ୍ମା ଓ ବ୍ରହ୍ମ ର ସଂଯୋଗ କୁ ଯୋଗ କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଏହି ଏକତ୍ୱ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଯୋଗୀ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତି ଆଶା କରନ୍ତି। ଯିଏ ସମାଧିରେ ନିଶ୍ଚଳ ଅଛନ୍ତି, ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ର ସ୍ୱରୂପ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ମୁକ୍ତି ଅନେକ ଜନ୍ମ ଧରି ଅଭ୍ୟାସ କରିବାରେ ଲାଭ ହୁଏ। ଯୋଗୀ ଯେଉଁଠି ଯୋଗ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ସଞ୍ଚିତ କର୍ମ ଦହି ଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ଶୀଘ୍ର ଏକତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯୋଗୀ ଇଛା ରହିତ ହୋଇ ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ମନ କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଚଲିବା ଦରକାର। ସେ ଏହିପରି ଭାବରେ ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ପରମେଶ୍ୱର ଉପରେ ନିବେଶ କରିବା ଉଚିତ। ଇଛା ଦ୍ୱାରା କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ନିର୍ଇଛା ମନେ ଏହା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ନିୟମିତ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଯମ ଓ ନିୟମ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରାଣାୟାମ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ବୀଜ ସହିତ ଓ ବୀଜ ବିନା। ଏହି ଦୁଇ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ତୃତୀୟ ଏକ ଅବସ୍ଥା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଅନନ୍ତ ଏହି ଆଧାରକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଯୋଗୀ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟାହାରରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ମନ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଛଡ଼ା କେହି ଯୋଗୀ କିମ୍ବା ଯୋଗାଭ୍ୟାସୀ ନୁହଁନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ, ମନକୁ ଶୁଭାଶ୍ରୟରେ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଦରକାର। ଯେଉଁ କିଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଧାର ଅଛି, ଏହି ଦୋଷ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ନାଶ କରେ। ରୂପ ଅଛି ଓ ନଥିବା, ପରମ ଓ ଅପରମ ଦୁଇଁ ରୂପ ଅଛି। ଏହିବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ, କ୍ରିୟା ଭାବରେ, ଦୁଇଁ ଭାବରେ ଅଛି। ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ଦୁଇଁ ଭାବ ଅଛି; ଏହିପରି ଧ୍ୟାନ ତିନିପ୍ରକାର ଅଟୁଟ ଅଛି। କ୍ରିୟା ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା, ଜଡ଼ ଓ ଚେତନ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଅଛି। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପରମ ଓ ଅପରମ ଭାବରେ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ହେ ରାଜନ। ଆତ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜ୍ଞାନ ଯେଉଁଥିରେ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ। ବିଶ୍ୱର ରୂପ ଓ ବିଭିନ୍ନତା, ଏହି ସମସ୍ତେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ। ଏପରେ, ହରିଙ୍କର ଯେଉଁ ଷ୍ଟୂଳ ରୂପ ଅଛି, ଯାହା ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା ଦେଖିପାରିବା, ତାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ମାରୁତ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା, ଗ୍ରହଗଣ; ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ପାହାଡ଼, ସାଗର, ନଦୀ, ଗଛ; ମୂଳ ପ୍ରକୃତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସବୁଠୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ, ଚେତନ ଓ ଜଡ଼ ସମସ୍ତ ଜୀବ; ଏହି ସମସ୍ତ ହରିଙ୍କର ଶରୀର ରୂପ, ତିନି ପ୍ରକୃତି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ। ଏହି ସମସ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେଉଁଠି ପରମ ବ୍ରହ୍ମର ସ୍ୱରୂପ ଅନୁଭବ ହୁଏ। ଏହାକୁ ଛଡ଼ା ତୃତୀୟ ଶକ୍ତି ଅଛି, ଯାହାକୁ ଅଜ୍ଞାନ ଓ କ୍ରିୟା ଭାବରେ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଏ।