ଏକ ସମୟରେ, ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ହେଉଥିଲା — ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଦାୟିତ୍ୱ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା। ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟ କହିଲେ, “ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଅଶକ୍ତ, ଏଠାରେ ତୁମେ କିଛି ଭୁଲ କରିଥିଲେ ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ମୋର ରାଜ୍ୟ ଆଶା କେବଳ ଜନ୍ମ ଓ ଭାଗ୍ୟର ଅଂଶ ଲାଭ ପାଇଁ ଅଟୁଟ।” ସେ ଏହିପରି କହିଲେ, “ସାଧୁବୃନ୍ଦ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିବାକୁ ଧର୍ମ ଭାବେ ଗଣନା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେଉଁଠି ଆସକ୍ତି ରହିଛି, ସେଉଁଠି ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ଆଶା କରନ୍ତି। ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି।” ଏହିପରି, ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମର ମନ ତତ୍ତ୍ୱବିଚାର ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅନୁପ୍ରବେଶ କରିଛି। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ନିଜର ଅସ୍ୱରୁପକୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱରୁପରେ ଦେଖିଥାଏ, ଓ ଅପନାର ଜିନିଷକୁ ନିଜର ଭାବରେ ଗଣନା କରିଥାଏ — ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦେହୀ ଆତ୍ମା ଅବିଦ୍ୟାର ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ପଞ୍ଚ ଦ୍ରବ୍ୟର ଦେହରେ ବସିଥାଏ। ଖାଲି ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ପୃଥିବୀ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅଛି। ଦେହ ଯେଉଁ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ — ଘର, ଜମି, ଇତ୍ୟାଦି — ଏହିପରି, ପୁଅ, ନତି ଓ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭୋଗର ଅଂଶ ଅଟୁଟ। ଏକ ଲୋକ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେହର ଉପଭୋଗ ପାଇଁ କରେ। ଯେପରି ମାଟିର ଘରକୁ ମାଟି ଓ ଗୋମୟ ଦ୍ୱାରା ଲେପି ଦିଆଯାଏ, ଏହିପରି ଦେହ ପଞ୍ଚ ଭୋଗର ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ। ଏହି ଦେହ ଅନେକ ଜନ୍ମର ପରିଭ୍ରମଣ ମାର୍ଗରେ ଚାଲିଥାଏ। ମୂଦୁ ଜଳରେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଧୂଳି ଧୋଇଯିବା ପରେ, ମୃଦୁ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ମୋହର କ୍ଲାନ୍ତି ଶମିତ ହେବା ପରେ, ଏକ ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ଆତ୍ମା ମୋକ୍ଷର ଗଠନ, ଜ୍ଞାନର ମୂଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଅଟୁଟ। ଯେପରି ଜଳ ଅଗ୍ନି ସହିତ ମିଶି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ପାତ୍ରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ଏହିପରି ଆତ୍ମା ପ୍ରକୃତି ସହ ସମ୍ପର୍କରେ ଅହଂକାର ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷରେ ଦୂଷିତ ହୁଏ। ଏହିପରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅବିଦ୍ୟାର ମୂଳ ବିବେକ କରିଛି। ଯୋଗ ଛଡ଼ି, ଦୁଃଖର ଶେଷ ଆଣିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ଖାଣ୍ଡିକ୍ୟ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ସାହ ଦେଇ କହିଲେ — “ତୁମେ ଏକ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ଶାସ୍ତ୍ରର ତାତ୍ପର୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ କରିଛ। ଯେଉଁଠି ଋଷି ବ୍ରହ୍ମ ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଥାଏ, ଏହି ଅବସ୍ଥାରୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ନାହିଁ। ଦେହୀ ଜିନିଷ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ରହିଲେ ବନ୍ଧନ, ଦେହୀ ଜିନିଷ ଛାଡିଲେ ମୋକ୍ଷ। ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚତମ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର। ଯେପରି ଚୁମ୍ବକ ଶକ୍ତିରେ ଲୋହା ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ, ଏହିପରି ଆତ୍ମାର ଶକ୍ତିରେ ମନ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ। ଏହି ଆତ୍ମାର ବ୍ରହ୍ମ ସହ ଏକତାକୁ ‘ଯୋଗ’ କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ଏକତା ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଯୋଗୀ ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରେ। ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯୋଗୀ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ବ୍ରହ୍ମ ଅନୁଭବ କରେ। ଅନେକ ଜନ୍ମର ପ୍ରୟାସରେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ। ଯୋଗୀ ଶୀଘ୍ର ଏକତା ଲାଭ କରେ, ତାଙ୍କର ଅଞ୍ଚିତ କର୍ମ ଯୋଗ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ। ଯୋଗୀ ଚାହିଦା ରହିତ ହୋଇ, ନିୟମିତ ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ପରମେଶ୍ୱର ପ୍ରତି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବା ଦରକାର। ଆଶାପ୍ରେରିତ କ୍ରିୟା ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଉଥିଲେ, ଆଶା ନଥିଲେ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଥିଲେ। ନିୟମିତ ତପସ୍ୱୀ ଯମ ଓ ନିୟମ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରାଣାୟାମ ଦୁଇ ପ୍ରକାର — ବୀଜ ସହିତ ଓ ବୀଜ ବିନା। ଯଦି ଏହି ଦୁଇ ନିୟମ ପ୍ରକାର ଭଲରେ ଅଭ୍ୟାସ ହୁଏ, ତେବେ ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।” ଏହିପରି, ଶାସ୍ତ୍ର ଉପଦେଶ ଓ ତାତ୍ପର୍ୟ ଆଲୋଚନା ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମାର ମୋକ୍ଷ ଓ ଜ୍ଞାନର ମାର୍ଗ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା।