ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ କହାଯାଉଛି—ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମରେ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥାଏ, ସେ ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ଏହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଅବିନାଶୀ, ସେଇ ପରମ ଯାହା ଋଗ୍ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବେଦର ଆଧାର। ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ, ନିରାକାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତା’ର ହସ୍ତ, ପାଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା, ସମସ୍ତ ଏହାରେ ବ୍ୟାପିତ, ଏହି ଗୁପ୍ତତମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଋଷିମାନେ ଦେଖନ୍ତି। ଏହି ପରମ ଅବସ୍ଥା, ଯାହାକୁ ବେଦର ଶବ୍ଦରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ସେହି ହେଉଛି ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଉଚ୍ଚତମ ନିବାସ। ‘ଭଗବତ୍’ ଶବ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶାଏ, ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଅବିନାଶୀ। ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନକୁ ଜଣାଯାଏ, ସେଇ ପରମ ଜ୍ଞାନ ତିନି ବେଦରୁ ଅଲଗା। ଉପାସନାରେ ‘ଭଗବତ୍’ ଶବ୍ଦଟି ଉପମା ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଋଷି, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ‘ଭଗବତ୍’ ଶବ୍ଦଟି ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣକୁ ଦର୍ଶାଏ। ଏଠାରେ ‘ଗ’ କୁ ପିତା ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ‘ଭଗ’ ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଛଅପ୍ରକାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ। ‘ଭ’ ର ଅର୍ଥ ଅମରତ୍ୱ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ଏହି ଭାବରେ, ଭାସୁଦେବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ, କାରଣ ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ। ଏହି ଶବ୍ଦ ମାତ୍ର କଥାରେ ଉପମା ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଚଳିତ ଅର୍ଥ ଦିଆଯାଇଛି। ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଉଭୟକୁ ଜାଣିଥାଏ, ସେଠିକ ଭାବେ ‘ଭଗବାନ୍’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ‘ଭଗବତ୍’ ଶବ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ, ସେମାନେ କୌଣସି ଦୋଷ ରହିତ। ସେଉଁଠି, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବିରାଜିଥିବାରୁ, ସେ ‘ଭାସୁଦେବ’ ନାମରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ଏହିଠାରେ, ଅନନ୍ତ ଭାସୁଦେବଙ୍କ ନାମର ସଠିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦିଆଯାଉଛି। ସେଇ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ, ଏହିପରିଭାବରେ ଭାସୁଦେବ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଭୁ। ସେ ସମସ୍ତ ପରିଚ୍ଛଦକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା ଭାବେ ବିରାଜି, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ନେଇଛନ୍ତି। ସେଇ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମହତ୍ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତି। ସେ ଉତ୍ତମମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ, ଯେଉଁଠି କେବଳ ଶାନ୍ତି ରହିଥାଏ, ଦୁଃଖ ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଶୁଭ ନାହିଁ; ସେ ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅଧିପତି, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର। ଏହି ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ କାରଣ, ତୁମେ ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରିଛ। ଆତ୍ମଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ପରମାତ୍ମା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଜଣାଯାଇଲେ, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ—ସମସ୍ତର ଆଧାରକୁ—ଦେଖିପାରିବି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଯେପରି ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଜନକଙ୍କୁ କହିଥିଲି, ସେଇ ଯୋଗ ସମ୍ବାଦ। କିପରି ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର, ଯୋଗ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଘଟିଥିଲା? କୃତଧ୍ୱଜ, ତାଙ୍କର ଭାଉଣ୍ଡ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ଆତ୍ମନିଷ୍ଠାରେ ନିରତ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଅତି ଧନୀ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଖଣ୍ଡିକ୍ୟ ବଂଶର ଜନକ ନାମରେ ପରିଚିତ, ପଣ୍ଡିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହୁଥିଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନକୁ ଆଧାର କରି ଅନେକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଏକଥର, ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଓ ଯୋଗ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ ମହାର୍ଷି, ରାଜା ଶୁଣିଲେ ଯେ ଯଜ୍ଞର ଗୋବନ୍ଧୁକୁ ଏକ ବାଘ ମାରିଦେଇଛି। ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ କହିଲେ, “ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ; କିଏ କରିଛି ତାହା ଜଣାଇବାକୁ କେହି ପଚାର। ରାଜା, ଶୁଣକଙ୍କୁ ପଚାର; ସେ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି। କାଶେରୁ, ମୁଁ, କିମ୍ବା ଏହି ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟ କେହି ଏ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।” ତେବେ ରାଜା କହିଲେ, “ମୁଁ ଏବେ ଯାଉଛି, ହେ ମୁନି, ମୋର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ।” ଯଦି ମୋ ଶତ୍ରୁଠାରୁ ପଚାରାଯିବ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଥା କହିଦେବେ। ଏହିପରି କହି, ରାଜା କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ତାଙ୍କର ରଥରେ ଚଢ଼ି ଚାଲିଗଲେ।