ସମସ୍ତ କଥାକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ସତ୍ୟକୁ ବୁଝି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୁଷ୍ଟିରେ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଜଳାଇ ପାରିବ ନାହିଁ—ଏହିପରି ଦାବି କରି ରାଜା ନିଜେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ କିଛି ଦୁଃଖ ଲାଗୁନଥିଲା; ସେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ମିଥିଲାର ରାଜା କପିଳଙ୍କ ସାକ୍ଷାତକାର ପରେ ଯେପରି ହେଇଥିଲେ। ପୁନଃ, ଏକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ, ଉତ୍ତମ ଚିତ୍ତବାନ ବ୍ୟକ୍ତି ସନନ୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। “ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ଦୟାର ସାଗର, ମୋତେ ଏହା କହ। ଜନ୍ମ, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର ଉପାୟ କଣ? ଯେଉଁଠି ଗର୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଏହା ବ୍ୟାପ୍ତ। ଏହାର ଏକମାତ୍ର ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପାୟ ହେଉଛି ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତି। ମହାମୁନି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଉପାୟ ଓ କର୍ମ ନେଇ କଥା ହୋଇଛି। ଏହି ଉପାୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ, ବ୍ରହ୍ମର ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ଶବ୍ଦ-ବ୍ରହ୍ମର ପାରମ୍ପରିକତା ଭିତିରେ ଥାଏ। ଏବେ ମୋତେ ଶୁଣ, ମୁଁ ଏଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହୁଛି। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଶବ୍ଦ-ବ୍ରହ୍ମରେ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏହା ଅମରତ୍ୱର ପ୍ରାପ୍ତି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଋଗ୍ବେଦ ଆଦିର ଆଧାର। ଏହା ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ, ଆକୃତିହୀନ, ତଥାପି ହାତ, ପାଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ରହିଛି। ଯେଉଁଠି ସବୁକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରେ ଓ ସବୁ ତାହାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ମୁନିମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖନ୍ତି। ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବିଷ୍ଣୁର ନିବାସ, ଯାହା ବେଦର ଶବ୍ଦରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ‘ଭଗବତ’ ଶବ୍ଦ ଅମରତ୍ୱର ସାର ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଉପନାମ କରାଯାଏ। ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଜଣାଯାଏ—ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ତିନି ବେଦରୁ ଭିନ୍ନ। ଉପାସନାରେ ‘ଭଗବତ’ ଶବ୍ଦ ଉପଚାରରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ମୁନି, ‘ଭଗବତ’ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣକୁ ସୂଚିତ କରେ; ଶାସ୍ତ୍ରରେ ‘ଗ’ ପିତା ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତା ଭାବେ ଉପନାମ ହୁଏ। ଏବଂ ‘ଭଗ’ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗର ଷଡ୍ଗୁଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା। ଏହିପରି, ‘ବ’ର ଅର୍ଥ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଅମରତ୍ୱ। ଵାସୁଦେବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମର ସ୍ୱଭାବ ଥିବା, ତାଙ୍କୁ ଛଡ଼ା କିଏ ନାହିଁ। ଏହି ଶବ୍ଦ କେବଳ ଉପଚାରରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଉଭୟକୁ ଜାଣିଛି, ସେ ‘ଭଗବାନ’ ଭାବରେ ଠିକ୍ ଉପନାମ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ‘ଭଗବତ’ ଶବ୍ଦରେ ଉପଲକ୍ଷିତ, ସେମାନେ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବସିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ ‘ବାସୁଦେବ’ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଅନନ୍ତ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନାମର ସତ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା। ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ; ଏହିପରି ବାସୁଦେବ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଭୁ। ସେ ସମସ୍ତ ଆବରଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା; ସେ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମଧ୍ୟର ସ୍ଥାନ ଭରିଯାଏ। ସେ ଚାହିଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆକୃତି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ କାମ କରନ୍ତି। ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନର ଦେବତା। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଜ୍ଞାତା, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରୀ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ଭାବରେ ଉପନାମ ହୁଏ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ କାରଣ, ଏହିପରି ତୁମେ ଅନୁଭବ କରିଛ। ଆତ୍ମ-ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ମାଂସ ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଜଣାଯିବା ପରେ, ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତର ଆଧାର, ଦେଖିପାରିବି। ମୁଁ ତୁମେଠାରେ କହିବି, ଯେପରି ଜନକଙ୍କୁ ଏକଥା କହିଥିଲି, ଯୋଗ ବିଷୟରେ। ଦୁଇଜଣ ଯୋଗସଂପୃକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର କଥାବାର୍ତ୍ତା କିପରି ହେଇଥିଲା? କୃତଧ୍ୱଜ, ତାଙ୍କର ଭାଇ, ସେ ନିଜେ ଆତ୍ମା ଉପରେ ନିତ୍ୟ ଲଗ୍ନ ଥିବା ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଅଧିକ ଧନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଖଣ୍ଡିକ୍ୟ ବଂଶର ଜନକ ନାମରେ, ପୁରୋହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଥିଲେ।