ଏହି ଚକ୍ରରେ, ଆସୁରି ଅମର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ସେଠାରେ କପିଳୀ ନାମକ ଗୃହସ୍ଥ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଥିଲେ। ପରେ ସେ କପିଳୀ ଅବସ୍ଥାକୁ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନକୁ ଅଧିଗମ କଲେ। ତାଙ୍କର କପିଳୀ ଭାବ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ବିଷୟର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ। ସେ ଶତାଧିକ ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ କରିଦେଇଥିଲେ। ପରେ ସେ ସେହି ଶତ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଏକ ଗୁରୁଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ସେ ଗୁରୁ ସାଙ୍ଖ୍ୟ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋକ୍ଷ ଉପରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। କର୍ମ ଉପରେ ବିରକ୍ତି ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରକ୍ତିକୁ ବି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ। ସେଇ ମୋହ, ଯାହା କୌଣସି ଶାନ୍ତି ଦେଉନାହିଁ, ଏହା ବିନାଶକାରୀ, ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଅନିତ୍ୟ। ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ସ୍ଥାପିତ ହେବାକୁ କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପ୍ରତିଖଣ୍ଡିତ ହେଲେ। ମୋହବଶତଃ ସେ ନିଜକୁ ଆତ୍ମା ଭାବିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପରମ ଦୃଷ୍ଟି ନୁହେଁ। ଏହା ଏମିତି ଯେମିତି ରାଜା ନିଜକୁ ଅଜର ଏବଂ ଅମର ଭାବିଥାଏ, ସେମିତି। ଏହି ସଂସାରର ଗତି ବିଷୟରେ କିପରି ନିଶ୍ଚିତ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଆଯାଇପାରିବ? ଦେଖିବା ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର, ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ଅଛି, ଭାଗ୍ୟ କିଛି ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ। ନାସ୍ତିକମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେହ ପାଇଁ ଆଉ କୌଣସି ଆତ୍ମା ନାହିଁ। ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି, ଚୁମ୍ବକ, ସୂର୍ଯ୍ୟକାନ୍ତ, ଜଳ ଶୋଷଣ—ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କର୍ମର ନିବୃତ୍ତି—ଏହା ସବୁ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଅବ୍ୟକ୍ତ କେବେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତ ସହ କିଛି ସାଧାରଣ ନୁହେଁ। ଯେତେବେଳେ ମନ ହାରାଯାଏ ଏବଂ ଦହିଯାଏ, ଏହା ମୃତ୍ୟୁର ସ୍ୱଭାବକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଯଦି ରୂପ, ଜନ୍ମ, ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ଅର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପଲବ୍ଧି ମିଳିଯାଏ, ତେବେ ଏହି ସବୁ ଜ୍ଞାନ, ଶିକ୍ଷା, ତପସ୍ୟା, କିମ୍ବା ଶକ୍ତିର କଣ ଉପକାର? ଏଠାରେ ଏକ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଷ୍ଟ ଭୋଗିପାରିବ। ଯେପରି ଦେହକୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରିଲେ, ଏହା ପୁଣି ଫେରିଆସେ। ମାସ ଓ ବର୍ଷ, ତିଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର, ଶୀତ ଓ ତାପ, ଏବଂ ସୁଖ ଦୁଃଖ—ସବୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ ହୁଏ, ବୟସରେ ଆବୃତ ହୁଏ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ପ୍ରାଣବାୟୁ, ରକ୍ତ, ମାଂସ, ହାଡ଼—ଏହି ସବୁ ସଂସାରିକ କ୍ରିୟାର ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ ଓ ଦାନ ଧର୍ମର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ। ଏପରି ଅନେକ କାରଣ ମନରେ ଭାବିବାଯୋଗ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସବୁ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଠିକ୍ ଭାବେ କହନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଯେପରି ହାତୀକୁ ହାତୀଚାଳକ ଟାଣି ନେଉଛି, ସେମିତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଟାଣି ନେଉଛି। ବଡ଼ କଷ୍ଟ ଦେଖି, ସୁଖକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ବଶ ହୁଅନ୍ତି। ଯିଏ ସମସ୍ତ କିଛି ଛାଡ଼ି ଯାଏ, ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚାଲିଯାଏ ଏବଂ ପୁଣି ଫେରେନାହିଁ। ଏହି ସବୁ ଦେଖି, କିପରି ଆନନ୍ଦ ହେବ? ଏହି ନଶ୍ୱରତାରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଶାନ୍ତି ନାହିଁ। ରାଜା ଏହା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ଯଦି ଏହିପରି ଅଟଳ ତଥ୍ୟ, ତେବେ ଅଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନର କଣ ଉପକାର? ଏଠି ଅସାବଧାନ କିମ୍ବା ସାବଧାନ ହେଲେ କଣ ତଫାତ୍? କାହା ପାଇଁ କର୍ମ କରାଯିବ? ଏଠି କଣ ନିଷ୍ଠା ଉଚିତ? ତେବେ, ପଞ୍ଚଶିଖ ନାମକ ମହାର୍ଷି ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥା କହିଲେ—ଏହି ଦେହ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ମନର ଏକ ସଂଯୋଗ ମାତ୍ର।