ଏଠି ଏକ ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କଥା କୁହାଯାଉଛି, ଯିଏ ନିଜ ମନକୁ ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଧ୍ୟାନର ପଥରେ ଦୃଢ଼ତାର ସହିତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ । ଏହି ପୂର୍ବପଥ ଧ୍ୟାନ ବିଷୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଓ ତାହାର ବିପଦ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି । ଏହି ଧ୍ୟାନ ଏମିତି ଅନୁଭୂତି ଦେଇଥାଏ, ଯେପରି ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକି ଏକ ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳକୁ ଛୁଇଁଯାଏ । ଏହିପରି, ଧ୍ୟାନରେ ନିରନ୍ତର ପ୍ରବୃତ୍ତ ମନ ଏହି ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରେ । କିନ୍ତୁ ପୁଣିଥରେ, ଏହି ମନ ବାୟୁ ଭଳି ଏଠୁ ସେଠାକୁ ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଯାଏ । ଯିଏ ଧ୍ୟାନର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେ ପୁଣି ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ମନକୁ ସ୍ଥିର କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରିବେ । ଯେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ସମାଧିରେ ଅବିଚଳିତ, ସେ ଆରମ୍ଭରୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥାଏ । ସେ କେବେ ନିରାଶ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଯଦି ଜଳ ଅଚାନକ ଭାବେ ଏକାଧିକ ବସ୍ତୁ ଉପରେ ପଡ଼େ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏକଦମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭିଜିଯାଏ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଜଳ ଯଦି ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲିଥାଏ, ତେବେ ସମସ୍ତେ ଭିଜିଯାନ୍ତି । ଏପରି, ମନକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଶାନ୍ତ ହେଉଛି । ପ୍ରଥମେ ମନକୁ ଧ୍ୟାନର ପଥରେ ରଖି, ନିରନ୍ତର ଅଭ୍ୟାସରେ ଏହା ଶାନ୍ତ ହୁଏ । ଏପରି ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଆତ୍ମା ଥିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ଶୁଭ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ । ଏହିପରି ଯୋଗୀମାନେ ଦୁଃଖ ରହିତ ନିର୍ବାଣ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭୃଗୁ ଏହା ଦେଖି ବିସ୍ମିତ ହୋଇ, ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ । ତାପରେ ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ଆଉ କ'ଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛ ?" ପୁଣି ତଥ୍ୟଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ନାରଦ ଆତ୍ମା ଉପରେ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ମନ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରେ ନାହିଁ । ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ମୋତେ ମୋକ୍ଷ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ କୁହ, ଯାହା ସଦା ଅବିଚଳିତ ଅଟୁଟ ଅଛି ।" "ମିଥିଲାର ରାଜା ଜନକ କିପରି ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ? ସେ ପିତୃକ୍ରିୟା ଉପରେ ଚିନ୍ତନରେ ତତ୍ପର ଥିଲେ । ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା ଓ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଜନକ ଏହି ଉପଦେଶରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ, ଆତ୍ମା ତତ୍ତ୍ୱରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ । ସେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କରି, ପୁଣି ମିଥିଲାକୁ ଆସିଲେ । ସେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ସନ୍ଦେହ ରହିତ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ । ମୋ ମତରେ, ସେ ନିଜ ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ।" "ଯିଏ ପଞ୍ଚନଦୀରେ ବସୁଥିଲେ, ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ । ସେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ସେ କ୍ଷେତ୍ର ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞର ଭେଦକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ । ସେଠାରେ ଏକ ଆସୁରି ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ଅବିନାଶୀ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ।" "ସେଠାରେ କପିଲୀ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଗୃହସ୍ଥ ଥିଲେ । ସେ ପରେ କପିଲୀ ଅବସ୍ଥା ଓ ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି କପିଲୀତ୍ୱ ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଥିଲା । ସେ ଶତାଧିକ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ କରିଥିଲେ । ପରେ ସେ ଏହି ଶତାଧିକ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ ।" "ସେ ସାଙ୍ଖ୍ୟ ନାମକ ଯାହାକୁ ଉଚ୍ଚତମ ମୋକ୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାହାର ଉପଦେଶ କରିଥିଲେ । କାର୍ମିକ କ୍ରିୟାରେ ବିରକ୍ତି ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରକ୍ତି ବିଷୟରେ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ । ଏହି ମାୟା ଅସ୍ଥିର, ଅନିତ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖଦାୟକ, ଏହା କେବେ ସ୍ଥିର ନୁହେଁ । ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚତମ ସତ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ବୋଲି କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପ୍ରତିଖଣ୍ଡିତ ହୋଇଥିଲେ ।" ଏହିପରି ଉଚ୍ଚତମ ଧ୍ୟାନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ମୋକ୍ଷ ଉପରେ ଏହି ଉପଦେଶ ଏକ ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଶ୍ରବଣ କରି ନାରଦ ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ।