ଏଠାରେ ଏକ ଗଭୀର ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି—ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କର୍ମରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶୀଘ୍ର ହ୍ରାସ ପାଇଯାଏ। ଏଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପର୍କରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଚିନ୍ତା ଓ ଚିନ୍ତାବିନ୍ଦୁ ରହିଛି। ଶୁଭ କର୍ମ କରିଲେ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ, ଏହାପରି ଅଶୁଭ କର୍ମ କରିଲେ ତାହାର ବିପରୀତ ଫଳ ମିଳେ। ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ଯେମାନେ ନିର୍ମଳ କର୍ମ କରିଥିବେ, ସେମାନେ ସେଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବେ। ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଆୟୁ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ଏଠାରେ ଘୂରଣ କରନ୍ତି, ଉଚ୍ଚ ଦିଗକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ପଥକୁ ଜାଣନ୍ତି। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ଜ୍ଞାନୀ। ଏଠାରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—"ହେ ତପସ୍ୟାଧାରୀ, ଆତ୍ମା ସଂପର୍କରେ କହ, ଏହା କେମିତି?" ତାପରେ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଏ—"ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ ବିଷୟ କହିବି, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖକୁ ଦେଇଥାଏ। ଏହାକୁ ଜାଣିଲେ ଏଠାରେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖ ପାଇଥାଏ।" ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ ଓ ଅଗ୍ନି—ଏହି ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ରହିଛି। ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ଏହାରୁ ହୋଇଥାଏ, ଏହାରେ ପୁନଃ ବିଲୟ ହୋଇଯାଏ। କଛୁଆ ଯେପରି ନିଜ ଅଙ୍ଗକୁ ବାହାର କରେ ଓ ତାପରେ ଭିତରେ ନେଇଯାଏ, ଏହି ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥାନ। ଶବ୍ଦ, କାନ, ଓ ତିନି ଚ୍ୟାନେଲ୍—ଏହା ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ରୂପ, ଚକ୍ଷୁ, ଓ ତିନି ପ୍ରକାରର ଜୀରଣ—ଏହା ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ। ଗନ୍ଧ, ନାକ, ଓ ଶରୀର—ଏହି ତିନି ଭୂମିର ଗୁଣ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ, ହେ ଭାରତନନ୍ଦନ, ଏହା ସମସ୍ତ ତାଙ୍କର। କାନ ଶୁଣିବା ପାଇଁ, ଚର୍ମ ଛୁଇବା ପାଇଁ; ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ, ମନ ସନ୍ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଉପର, ତଳ, ଓ ଜଳରେ ଯାହା ପାଦ ଦେଖିଥାଏ—ମନୁଷ୍ୟ ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଗୁଣକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଏହି ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ ଜଣେ ପ୍ରାଣୀର ଆଗମନ ଓ ଯାଗମନକୁ ଜାଣନ୍ତି। ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିବା ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏପରି, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସମସ୍ତ ଏହି 'ତତ୍' ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ। ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ, ସେ ଚକ୍ଷୁ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଶୁଣାଯାଏ, ସେ କାନ। ଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଯାଏ; ବୁଦ୍ଧି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଯାଏ। ବୁଦ୍ଧିର ଆଧାରରୁ ପାଞ୍ଚ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ବୁଦ୍ଧି ଜଣେ ପୁରୁଷରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ରହି, ତିନି ପ୍ରକାର ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ସେ କେବେ ମଧୁର ଓ ବିଦନାରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଭାବରେ ବୁଦ୍ଧି ତିନି ଗୁଣରେ ଅଟୁଟ ଅଛି। ବୁଦ୍ଧି ଗୁଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ମନରେ ଗୁଣ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ସେଇ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସେ ସଚଳ କରେ। ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁ ଗୁଣ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଏହି ତିନି ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ପ୍ରକାର ବିଶ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଦେଖାଯାଏ। ସୁଖ ସଂଯୋଗ ହେଉଛି ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ; ବିଦନା ସଂଯୋଗ ହେଉଛି ରଜସ୍ ଗୁଣ। ଯାହା ତୁମ ପାଇଁ ଦେହରେ କିମ୍ବା ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ...