ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସ୍ତ୍ର ଉପଦେଶରେ କହାଯାଏ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ—ଏହି ତିନିଟି ପୁରୁଷାର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଉପାୟ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଉଚିତ। ଗୃହସ୍ଥ ଜନେ ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ, ଅଧ୍ୟୟନ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ଧନ, ମୁନିମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ବସ୍ତୁ, ସାଗର ଜଳ ଦ୍ୱାରା, ଅନୁଶାସନ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଧନ ମିଳେ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଚାଲିବା ଉଚିତ। ଏହା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମର ମୂଳ ଭାବିତା; ଗୁରୁଙ୍କ ସହିତ ବସୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବନପ୍ରସ୍ଥୀ, ଓ ଅନ୍ୟ ନିୟମ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଲୋକମାନେ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭିକ୍ଷା ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ନେଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ଉପକରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍; ସେମାନେ ସତ୍ପାଥ୍ୟ ଭୋଜନ କରି, ଅଧ୍ୟୟନକୁ ନିବେଶିତ ରହି, ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ଏମାନେ ଯେଉଁଠି ଯାନ୍ତି, ସେଠାରେ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉଠି ସ୍ବାଗତ, ନିକଟକୁ ଯିବା, ଇର୍ଷ୍ୟା ଛଡ଼ା କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଆତିଥ୍ୟ, ଅସନ ଓ ସୁଖଦ ଶୟ୍ୟା ଦେଇ ସେମାନଙ୍କ ସେବା କରିବା ନିୟମିତ। ଯିଏ ଏମାନେକୁ ଦାନ କରେ, ସେ ନିଜ ପାପକୁ ଛାଡ଼ି ମହାପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରି ଏହି ଲୋକରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ଏହି ସନ୍ଦର୍ଭରେ, ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା, ପିତୃମାନେ ତର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା, ଋଷିମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ, ଶ୍ରବଣ ଓ ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅତିଶୟ ତପସ୍ୟା, ଅନ୍ୟକୁ କ୍ଷତି ଓ କଠୋରତା ନିଷିଦ୍ଧ। ଅହିଂସା, ସତ୍ୟବାଦିତା ଓ କ୍ରୋଧ ଅଭାବ—ଏହି ତପସ୍ୟା ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଏଠି ମାଳା, ଭୂଷଣ, ବସ୍ତ୍ର, ତେଲ ଲଗାଇବା, ଆନନ୍ଦ, ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ବାଦ୍ୟ ଶୁଣିବା, ପ୍ରିୟମୁଖ ଦର୍ଶନ, ବିଭିନ୍ନ ଭୋଜ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଉପଭୋଗ କରିବା ଅନୁମତି ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି ସେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଲୋକର ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସହଜ। ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରି, ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି—ତୀର୍ଥ, ନଦୀମୂଳ, ଅରଣ୍ୟ, ଓ ନିଜ ଭକ୍ତମାନେ ଯେଉଁଠି ଯାନ୍ତି, ସେଠି ହରିଣ, ବନ୍ଦର, ମହିଷ, ବାଘ, ହାତୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହି। ସେମାନେ କାଷ୍ଠ, କୁଶ, ଫୁଲ ଆଣିବା ପରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି, ଶୀତ, ତାପ, ବାୟୁ ସହିଥାନ୍ତି, ତପସ୍ୟାର ଚିହ୍ନ ଦେହରେ ଧାରଣ କରି, ଶୁଷ୍କ ମାଂସ, ରକ୍ତ, ଚର୍ମ, ଅସ୍ଥି ଦ୍ୱାରା ଦେହକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଦୃଢ଼ ଶକ୍ତିରେ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚିତ। ଅଗ୍ନି ପରି ସେ ନିଜ ଦୋଷକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ଦୁର୍ଲଭ ଲୋକମାନେକୁ ଜୟ କରନ୍ତି। ମଣିଷ ମାଟି, ପଥ୍ଥର, ସୁନାକୁ ସମଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି; ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଉପାୟରେ ମନ ଅସକ୍ତ ରହେ। ସେମାନେ ବନ୍ଧୁ, ଶତ୍ରୁ, ଅଜାଣାକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି; ଚଳ, ଅଚଳ, ଅଣ୍ଡଜ, ଜରାୟୁଜ, ସେତେ ମୂତ୍ରଜ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କଥା, ଚିନ୍ତା, କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟରେ କ୍ଷତି ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ଘରହୀନ, ପାହାଡ଼ ଗାରା, ନଦୀକୂଳ, ଗଛ ମୂଳ, ଦେବସ୍ଥାନ, ଏବଂ ଗ୍ରାମ ଓ ନଗରକୁ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି, କ୍ରୋଧ, ଅହଂକାର, ଲୋଭ, ମୋହ, ଦୁଃଖ, ଚାଳାକି, ନିନ୍ଦା, ଅଭିମାନ, ହିଂସା ଛଡ଼ା। ଏପରି ମଣିଷ ଠାରୁ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ କେବେ ଭୟ ପାଉନ୍ତି ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରି ପିତୃଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି। ଯେପରି ଜ୍ୱାଳା ଇନ୍ଧନ ନ ମିଳିଲେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେପରି ଦ୍ୱିଜ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଏଠି ଏକ ଜିଜ୍ଞାସା ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ: ମୁଁ ଏହାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ଆପଣ ମୋତେ କହିବା ଉଚିତ। ସେଉଁଠାରେ ଉଚ୍ଚତମ ଲୋକକୁ ପୁଣ୍ୟମୟ, ସୁରକ୍ଷିତ, ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠିର ମଣିଷମାନେ ଲୋଭ ଓ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ଅଚଳ ଚିତ୍ତ। ମୃତ୍ୟୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ହୁଏ, ରୋଗ କେବେ ଛୁଁଇ ନାହିଁ। ସେଠାରେ କେବେ କାହାକୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଏ ନାହିଁ; ଧନ ନେଇ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ। ଏଠି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। କେହି ସମସ୍ତ ସୁଖ ମଧ୍ୟରେ ରହି, ସୁନା ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି। କେହି ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି। କେହି ଖୁସି, କେହି ଦୁଃଖି; କେହି ଗରିବ, କେହି ଧନୀ। ଧନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଲୋଭ ଅବିବେକୀଙ୍କୁ ମୂଢ଼ କରେ, ତୁଳନା କରାଯାଏ ଘାସର ଛୁରି ସହିତ। ଚାଳାକି, ଚୋରି, ନିନ୍ଦା, ଇର୍ଷ୍ୟା—ଯିଏ ଏହି କ୍ରିୟା କରେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଏ। ଏଠି ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ଚିନ୍ତା ରହିଥାଏ। ସୁକୃତି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଫଳ ମିଳେ, ଦୁଷ୍କୃତି ଦ୍ୱାରା ବିପରୀତ। ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏଠି ଉତ୍ତମ କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ଏଠି ଘୁରୁଥାନ୍ତି, ଉଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ବିବେକୀ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକର ପଥ ଜାଣନ୍ତି। ଏଇ ଜଗତର ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଯିଏ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣେ, ସେଇ ଜ୍ଞାନୀ। ଏବଂ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ କ'ଣ, କିପରି ଅଛି—ଏହା ମୋତେ କହିବେ, ହେ ତପସ୍ବୀ।