ମୁକ୍ତି କେବଳ ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା ଆସେ; କେହି କୌଣସି ଘଟଣାରେ ଅସ୍ଥିର ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସଦା ଶୁଚିତା ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖିବା ଦରକାର। ସତ୍ୟ, ନିୟମ, ତପସ୍ୟା ଓ ପବିତ୍ରତା—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତର ସମସ୍ତ ଜୀବ ସ୍ଥିର ରହିଥାନ୍ତି। ଅସତ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରର ଆକାର, ଏହି ଅନ୍ଧକାର ମାନବକୁ ନିମ୍ନପଥେ ନେଇଯାଏ। ନରକ ଏତେ ଅନ୍ଧକାରମୟ ଯେ, ତାହାକୁ ଆଲୋକିତ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ସେଠି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆଚରଣ ଗଢ଼ାଯାଏ। ସେଠି ଦେହ ଓ ମନର ଦୁଃଖ, ଏବଂ ଯେଉଁ ସୁଖ ଆସେ ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ସୁଖ ନୁହେଁ—ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନୀ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାହୁଙ୍କ ଗ୍ରାସରେ ପଡ଼ିଲେ ତାଙ୍କର ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହେଲେ ଜୀବମାନଙ୍କର ସୁଖ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏଠି ଜିଜ୍ଞାସା ହୁଏ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ କ’ଣ? କିନ୍ତୁ କିଛି ମହାର୍ଷି ଏହାକୁ ନାମାନନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି କୌଣସି ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ। ଶୁଣିଯାଏ ଯେ, ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ତିନି ଲୋକଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏକାକୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହିଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ରୁଚି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବେ, ଶିବ ଭଗବାନ, ଉମାଙ୍କ ପତି, କାମକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଶାନ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଭୂମିକୁ ଶୋଭା ଦେଇନାହାନ୍ତି; ଏହି ଭୂମି ଲାଭ କଲେ ଏହା କୌଣସି ବିଶେଷ ଗୁଣ ନୁହେଁ। ଏଠି ଏହି କଥା ମୁଁ ମାନେ ନାହିଁ, ଯେ ନାରୀ ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁଖ, କାରଣ ସାଧାରଣ କଥା ଅନୁସାରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଫଳ ମିଳେ: ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ସୁଖ ଓ ଅନ୍ୟଥା ଦୁଃଖ। ଏଠି କୁହାଯାଏ—ଏଠି ଅସତ୍ୟରୁ ଅନ୍ଧକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମ ନୁହେଁ, ଅଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଏହି ଲୋକରେ କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମୋହ, ହିଂସା, ଅସତ୍ୟ ଓ ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ଆବୃତ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନେ ପରଲୋକରେ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ବିଭିନ୍ନ ରୋଗ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି; ହତ୍ୟା, ବନ୍ଧନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦ୍ୱାରା ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଭୁଖ, ତିରିଷ୍ଣା, କ୍ଳାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ବର୍ଷା, ବାୟୁ, ଅତିତାପ, ଶୀତ ଦ୍ୱାରା ଦେହର ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଥାନ୍ତି; ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ହାରାଣି, ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ମନସିକ ଦୁଃଖ ଏବଂ ବୟସ୍କ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗରେ ସୁଖ ସଦା ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ଏଠି ଭୂମିରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦୁଇଁଟି ଅଛି। ଭୂମି ସମସ୍ତ ଜୀବର ମାଆ, ଏବଂ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ସ୍ୱଭାବର। ସେମାନେ ଜଗତ ଓ ଧର୍ମର ସୃଷ୍ଟିକାରିଣୀ। ପାପ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାନ୍ତି ଆତ୍ମଅଧ୍ୟୟନ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ। ଦାନ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଏକ ପରଲୋକ ପାଇଁ, ଅନ୍ୟଟି ଏହି ଲୋକ ପାଇଁ। ଯେପରି ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେପରି ଫଳ ମିଳେ। ଧର୍ମ କେତେ ପ୍ରକାର? ଏହି ବିଷୟରେ ଆପଣ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟଥା ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ ମୂଢ଼। ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ଆଚରଣ ବିଷୟରେ ଏଠି କହିବା ଦରକାର। ପୂର୍ବକାଳରେ, ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ପୂଜ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ପ୍ରଣାଳୀ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଗୁରୁଗୃହବାସ ପ୍ରଥମ ଆଶ୍ରମ, ଯେଉଁଠାରେ ପବିତ୍ରତା, ନିୟମ, ଅନୁଷ୍ଠାନ, ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ପୂଜା, ଆଳସ୍ୟ ତ୍ୟାଗ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଅନ୍ତଃକରଣ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ପାଠ ଓ ଶ୍ରବଣ, ଦିନେ ତିନିଥର ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ପାଳନ, ଅଗ୍ନି ସେବା, ଗୁରୁସେବା, ଦିନେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା, ସବୁ କାମ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ର ବିରୁଦ୍ଧରେ କିଛି ନ କରିବା, ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କରି ପାଠପଢ଼ାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଶ୍ରମ। ଯେଉଁମାନେ ଶିକ୍ଷା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଅଛି, ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ—ଏହି ତିନି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଉପାୟ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ; ନିର୍ମଳ କାର୍ଯ୍ୟ, ଅଧ୍ୟୟନ, ମୁନିମାନଙ୍କ କୃତ୍ୟ, ସମୁଦ୍ର ଜଳ, ନିୟମ ଅଭ୍ୟାସ, ଦେବତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଚାଲାଇବା ଉଚିତ। ଏହି ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମର ମୂଳ। ଗୁରୁଗୃହବାସୀ, ବନବାସୀ, ଓ ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଦାନ ଓ ଅନ୍ନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ବନବାସୀମାନେ ଅତି କମ୍ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଉପକରଣ ରଖନ୍ତି; ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରି, ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କୁ ଆଗ୍ରହ ପୂର୍ବକ ଉଠି ସ୍ୱାଗତ କରିବା, ନିକଟକୁ ଆଣି କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା, ଇର୍ଷ୍ୟା ବିନା ଭଲ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇବା, ଆସନ ଓ ସୁବିଧାଜନକ ଶୟ୍ୟା ଦେଇ ସେବା କରିବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଯେ ଏମାନେ ପ୍ରତି ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଦୋଷ ଛାଡ଼ି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରି ବିଦାୟ ନିଅନ୍ତି। ଏହା ସହିତ, ଏଠି ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା, ପିତୃମାନେ ତର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା, ଋଷିମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ, ଶ୍ରବଣ ଓ ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠି ଅତି ତପସ୍ୟା, ହିଂସା ଓ କଠୋରତା ନିନ୍ଦିତ। ଅହିଂସା, ସତ୍ୟବାଦିତା, କ୍ରୋଧ ନ ରଖିବା—ଏହି ସବୁ ଚାରି ଆଶ୍ରମରେ ତପସ୍ୟା ଭାବରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ। ଏହା ସହିତ, ମାଳା, ଅଳଙ୍କାର, ବସ୍ତ୍ର, ତେଲ ଲେପନ, ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ, ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଭୋଗ କରିବା ଅନୁମତି ଅଛି। ଏହିପରି ଭୋଗ କରି, ସେ ଏଠି ସୁଖ ଅନୁଭବ କରି, ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଲୋକର ଗତି ପାଇଥାଏ।