ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାନ ଋଷିମାନେ ଜ୍ଞାନର ଅମୃତ ଧାରାରେ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସିଖାଉଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—ଯିଏ ବେଦ ଓ ସଦାଚାରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ସେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଶୂଦ୍ର ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ କେବଳ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଜଣେ ଶୂଦ୍ର ହେଉନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହା ନିର୍ମଳ ଜ୍ଞାନ ଓ ଆତ୍ମ-ନିଗ୍ରହର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ। ମନୁଷ୍ୟ କ୍ରୋଧରୁ ଧନ-ସମ୍ପଦକୁ, ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ତପସ୍ୟାକୁ, ଅହଂକାର ଓ ଅପମାନରୁ ଜ୍ଞାନକୁ, ଏବଂ ଅସାବଧାନତାରୁ ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ସମସ୍ତ କିଛି ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ସେଇ ସତ୍ୟ ତ୍ୟାଗୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି, ଯିଏ ସମ୍ପତ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି ତପସ୍ୱୀ, ସନ୍ୟମୀ, ମନ ଓ ଆତ୍ମାରେ ନିୟମିତ ଥିବା ମୁନି ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ରହନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଯାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତାହା ଏହି ଜଗତରେ ସତ୍ୟ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ। ମନୁଷ୍ୟ ବିଶ୍ୱାସ ବିନା ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱାସ ଆସିଲେ, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ବିରାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏହି ଜଗତର କୌଣସି ଘଟଣା ଦ୍ୱାରା ଅଶାନ୍ତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମନୁଷ୍ୟ ସଦା ପବିତ୍ରତା ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହେବା ଉଚିତ। ସତ୍ୟ, ବ୍ରତ, ତପସ୍ୟା ଓ ପବିତ୍ରତା—ଏହି ଚାରିଟି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ମିଥ୍ୟା ଅନ୍ଧକାରର ରୂପ; ଏହି ଅନ୍ଧକାର ମନୁଷ୍ୟକୁ ତଳକୁ ନେଇଯାଏ। ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଦ୍ୱାରା ନରକ ଅତି ଦୁର୍ଧର୍ଶ ଓ ଅନ୍ଧକାରମୟ। ଏହିପରି ଜଗତରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆଚରଣ ଗଠିତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଦେହିକ ଓ ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଏବଂ ଯେଉଁ ସୁଖ ଦେଖାଯାଏ ସେ ମଧ୍ୟ ଏଠିକି ଏକ ମାୟା। ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଉଚିତ। ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାହୁ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହେଲେ ତାହାର ଆଲୋକ ବିଲୁପ୍ତ ହୁଏ, ସେପରି ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସୁଖ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଶ୍ରବଣ କରି ଶିଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଯେଉଁ ପରମ ସୁଖର ଅବସ୍ଥା ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ତାହା କ’ଣ? ଏହି ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ।” ସେମାନେ ଶୁଣିଥିଲେ, ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ତିନି ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭାବେ ଏକାକୀ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ରୁଚି ନ ରଖନ୍ତି। ଏହିପରି, ଭଗବାନ ଶିବ, ଉମାଙ୍କର ପତି, କାମକୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କରି ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ଧରିତ୍ରୀ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇନଥାଏ; ଏହା ଏକ ବିଶେଷ ଗୁଣ ନୁହେଁ। ଏହି କଥାକୁ ମୁଁ ମନୋଇ ନାହିଁ, ଯେ ନାରୀମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ; କାରଣ ଏହି ଜଗତରେ ସାଧାରଣ କଥା ଅଛି—ଶୁଭ କର୍ମରୁ ସୁଖ ମିଳେ, ଅନ୍ୟଥା ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଏଠି ଏହି କଥା କୁହାଯାଏ—ମିଥ୍ୟାରୁ ଅନ୍ଧକାର ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅଧର୍ମରେ ଲିନ ହୁଅନ୍ତି, ଧର୍ମରେ ନୁହେଁ। ସେମାନେ କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମୋହ, ହିଂସା, ମିଥ୍ୟା ଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଆବୃତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହି ଜଗତରେ ସେମାନେ ସୁଖ ନ ପାଇ, ବିଭିନ୍ନ ରୋଗ, ଯନ୍ତ୍ରଣା, ବନ୍ଧନ, ହତ୍ୟା, ଭୋକ, ତିର୍ଷ୍ଣା, କ୍ଲାନ୍ତି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି। ବର୍ଷା, ବାତ୍ୟା, ତାପ, ଶୀତ ଆଦି ଦେହିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଆତ୍ମୀୟ ବିୟୋଗ, ଧନ ହାନି ଏବଂ ମନସିକ ଦୁଃଖ ସେମାନଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥାଏ। ସ୍ୱର୍ଗରେ ସୁଖ ସଦା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ପୃଥିବୀରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦୁହିଁ ଅଛି। ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମାତା, ଏବଂ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଧାତୁର। ସେଉଁଥିରୁ ସେ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକାରିଣୀ ଏବଂ ଧର୍ମର ଅବତାରଣା। ପାପ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଶାନ୍ତି ଆତ୍ମାଧ୍ୟୟନ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ। ଦାନ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଏକ ଆଗାମୀ ଜଗତ ପାଇଁ, ଅନ୍ୟଟି କେବଳ ଏହି ଜଗତ ପାଇଁ। ଯେପରି ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେପରି ଫଳ ମିଳେ। ଏଠି ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—ଧର୍ମ କେତେ ପ୍ରକାର? ଆପଣ ଏହି ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃଗ୍ୟମୃଷାରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ଆଚରଣ ବିଷୟରେ ଆପଣ କହନ୍ତୁ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ଜଗତକୁ ମଙ୍ଗଳ କରିବାକୁ ଚାରିଟି ଆଶ୍ରମ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହିମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଆଶ୍ରମ ହେଉଛି ଗୁରୁଗୃହବାସ। ଏଠି ନିଜକୁ ପବିତ୍ରତା, ନିୟମ, ନିୟତି ଓ ବ୍ରତରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରିବା, ପ୍ରତିଦିନ ସୂର୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା, ଆଳସ୍ୟ ତ୍ୟାଗ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ, ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ଆନ୍ତରିକ ପବିତ୍ରତା, ପ୍ରତିଦିନ ତିନିଥର ପାଣି ଛୁଁଇବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ରକ୍ଷା, ଅଗ୍ନି ସେବା, ଗୁରୁ ସେବା, ଦିନକୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ, ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ବିରୁଦ୍ଧରେ କିଛି କରିବା ନୁହେଁ, ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କରି ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଶ୍ରମ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ଅଟୁଟ ଏବଂ ଧର୍ମର ଫଳ ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।