ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ରୁତିରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ଏକ ବସ୍ତୁର ଗୁଣ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ହୁଏ: କେବେ ଏହା ଚିପିଲା, ଗଢ଼ା, ତେଲା, ଶୁଷ୍କ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ। ଆମ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଆଲୋକକୁ ଦେଖୁଥାଉ, ଏବଂ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଛୁଅଣକୁ ଅନୁଭବ କରୁଥାଉ। ଏବେ ମୁଁ ରସ ଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଆପଣମାନେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ। ରସ ଛଅ ପ୍ରକାର—ମିଠା, ଲୁଣିଆ, ତିତ, କଷା, ଅମ୍ଳ ଓ କଟୁ। ଆଲୋକର ତିନିଟି ଗୁଣ ଅଛି—ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଆକୃତି। ଆକୃତି ମଧ୍ୟେ ଅଛି—ଛୋଟ, ବଡ଼, ମୋଟା, ଚାରିକୋଣା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଗୋଲାକାର। ଏହି ଆକୃତିଗୁଡ଼ିକ ଛଡ଼ା, କଠିନ, ଚିପିଲା, ପ୍ରସ୍ତରସ୍ନିଗ୍ଧ, କ୍ଲିବ, ମୃଦୁ ଓ କଠୋର ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହା ମଧ୍ୟରୁ, ଆକାଶର କେବଳ ଏକ ଗୁଣ ଅଛି—ଶବ୍ଦ। ଏହି ଶବ୍ଦ ଛଅ ସ୍ୱର ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ—ଷଡ୍ଜ, ଋଷଭ, ଗାନ୍ଧାର, ମଧ୍ୟମ, ଧୈବତ ଓ ଆଦି। ଏହି ସାତଟି ଗୁଣ ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଡ଼଼ମ୍ରୁ, ମୃଦଙ୍ଗ, ଶଂଖ, ବିଜୁଳି ଓ ରଥ ର ଧ୍ୱନି ଏହି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ। ବାୟୁର ମୂଳ ଗୁଣ ହେଉଛି ସ୍ପର୍ଶ, ଏବଂ ଏହି ସ୍ପର୍ଶ ଅନେକ ପ୍ରକାରର—ଖରାପ, ମୃଦୁ, ସ୍ନିଗ୍ଧ, ହାଲୁକା, ଓ ଭାରୀ। ଏହିପରି, ବାୟୁର ଗୁଣ ଏଗାରଟି ଅଟୁଟ ଭାବେ ଚଳିଥାଏ। ବାୟୁର ଗତି ନବଟି ଅନିୟମିତ ତରଙ୍ଗରେ ଚଳିଥାଏ। ଜଳ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ସଦା ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ କ୍ରିୟାଶୀଳ ରହନ୍ତି। ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେପରି ଶିର ଅଥବା ବାଣୀର ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରାଣ ଥିଲେ ସେ ଚଳିତ ହୁଏ। ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର, ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ସମତୁଳିତ ପ୍ରାଣ ବାୟୁ ସହିତ ନିଜ ନିଜ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଅପାନ ବାୟୁ ନିମ୍ନ ଦିଗକୁ ଚଳି, ମୂତ୍ର ଓ ମଳକୁ ବହନ କରେ। ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକେ ଏହାକୁ ଉଦାନ ବୋଲି କହନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରରେ ଏହାକୁ ବ୍ୟାନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଶରୀରର ରସ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ବଣ୍ଟନ କରେ। ଅଗ୍ନି ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ଭାବେ ଆହାର ପାଚନ କରେ। ଏହିପରି ଶରୀରରେ ଶୁକ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ନାଡ଼ୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି ଶରୀରରେ ଆହାର ପାଚନ କରେ, ତାକୁ ଉଷ୍ମା ଓ ଅଗ୍ନି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅଗ୍ନି ଉପରକୁ ଉଠି, ପୁଣିଥରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଉନ୍ନତ କରେ। ଶରୀରର ନାଭି ମୂଳରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ ବାୟୁ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି। ନାଡ଼ୀଗୁଡ଼ିକ ଦଶ ପ୍ରାଣ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆହାର ର ସାରକୁ ବହନ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ, ସେମାନେ କ୍ଲାନ୍ତିକୁ ଜୟ କରି, ଆତ୍ମାକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖନ୍ତି। ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ସଦା ଜଳିଥାଏ, ଯେପରି ଚୁଲିରେ ହାଣ୍ଡି ରଖାଯାଏ। ଏପରି ଯେତେବେଳେ ସେ ଶ୍ୱାସ ଓ କଥା କରେ, ତେବେ ଆତ୍ମା ନିର୍ଥକ୍ୟ ହୁଏ। ଅଗ୍ନି ଏହାକୁ ଭକ୍ଷଣ କରେ, ତେବେ ଆତ୍ମା ନିର୍ଥକ୍ୟ ହୁଏ। ଏକମାତ୍ର ବାୟୁ ତା’ଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଉଛି, ତାହାର ଉଷ୍ମା ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ବାୟୁକୁ ହାତରେ ଧରିଥିବା ପରି ଦେଖିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଥିରେ ବାୟୁର ସମସ୍ତ ଗୁଣ ସହିତ ବିଦାୟ ନେଉଛି। ଏହା ମହାସମୁଦ୍ରରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇଥିବା ପରି, ଆଉ ଏକ ଜଳପାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ। ଏହା ଶୀଘ୍ର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଯେପରି ତାହା ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ଚାରିଟି ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟରୁ ଯଦି ଏକ ଅଭାବ ହୁଏ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ ଶରୀର ରହିପାରିବ ନାହିଁ। ଇଂଧନ ନଥିଲେ ଅଗ୍ନି ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଆହାର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନି ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏହିପରି ଶରୀରର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ତାହାର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଅନୁଭବ କରିବା ଉଚିତ।