ଭୃଗୁ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ—“ଏହି ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି ଓ ପବନ ଦ୍ୱାରା କିଏ ଏହି ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି? ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକର ପବିତ୍ରତା ଓ ଅପବିତ୍ରତା କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ? ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ନିୟମ କିପରି ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ?” ବରଦ୍ୱାଜ ମୁନି ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଏହି ଶଂକାକୁ ସମସ୍ତ ଜଗତରୁ ଅନ୍ୟ ଜଗତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ। ଏହି ଶଂକା ଉପରେ ଭୃଗୁ ମୁନି ବସିଥିବା ବେଳେ ବରଦ୍ୱାଜ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି କିପରି ଲଭ୍ୟ? ମାଷ୍ଟର ଓ ସେବକର ଭଳି ସେମାନେ ସଦା ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ଜଗତର ଆନନ୍ଦ ଦାତା ସେ, ନିର୍ଗୁଣ ଓ ନିର୍ମଳ। ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ଯାହାକୁ କାଳ ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବୁଝିବା ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ, କିପରି ଜଣାଯିବ? ଏକାକୀ ଆତ୍ମା, ଯାହା ସ୍ୱ-ପରିଚୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, କିପରି ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ଏକତା ପାଇପାରିବ?” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଉପରେ, ପ୍ରଭୁ ଭୃଗୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ—“ଯେଉଁ ଅଗ୍ରଜନ, ମନସ୍ପୁତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବଡ଼ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ, ସେ ଅପ୍ରକଟ, ଶାଶ୍ୱତ, ଅବିନାଶୀ ଓ ଅକ୍ଷୟ। ସେ ଦେବତା ପ୍ରଥମେ ଏକ ବଡ଼ ଜନକଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଆକାଶରୁ ଜଳ, ଜଳରୁ ଅଗ୍ନି ଓ ପବନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ପରେ, ସ୍ୱୟଂଭୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଦ୍ମ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ଆହଂକାର ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ମୂଳ ଓ ଆତ୍ମା। ସେହି ଦେହର ହାଡ଼ ହେଉଛି ପାହାଡ଼, ମଜ୍ଜା ହେଉଛି ଭୂମିର ମାଟି ଓ କାଳି, ଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ପବନ, ଶକ୍ତି ଅଗ୍ନି, ଶିରା ନଦୀମାନେ। ମୁଣ୍ଡ ଆକାଶ, ପାଦ ପୃଥିବୀ, ହାତ ଦିଗବାସୀ। ସେ ମହାଭାଗ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ, ଅନନ୍ତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ତୁମେ ଯଦି ଏହି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ତୁମ ଶଂକା ଦୂର କରିବି। ଏହି ଆନନ୍ଦମୟ ଲୋକ, ଅନେକ ଆଧାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ଅପ୍ରାପ୍ତ। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହାର ଅପ୍ରାପ୍ତତା ଓ ବିଶାଳତା ଦ୍ୱାରା, ମୋତେ କହିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛ। ଏହି ଆକାଶ ସଂକୋଚିତ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ମାପିପାରିନାହାନ୍ତି। ଅନ୍ଧକାରର ଶେଷରେ ଜଳ, ଜଳର ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି, ତାପରେ ପୁନଃ ଆକାଶ, ଆକାଶର ଶେଷରେ ପୁନଃ ଜଳ ଅଛି। ଅଗ୍ନି, ପବନ ଓ ଜଳର ତତ୍ତ୍ୱ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରିନାହାନ୍ତି। ଏଗୁଡିକ ଆକାଶର ପରି, ତଥା ସତ୍ୟର ବିଚ୍ଛେଦ ଦ୍ୱାରା ବିଭକ୍ତ। ତିନି ଲୋକ ଓ ସାଗରରେ ଯେପରି ମାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବମାନେ ଚଳନ ସୀମିତ କରନ୍ତି। ବଡ଼ ମନ ଥିବା ମହାପୁରୁଷର ନାମ ଓ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ। ତାଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟ କିଏ ଜଣାପାରିବ? ଏକା ରୂପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ କିଏ ଜଣାପାରିବ? ବ୍ରହ୍ମା, ଧର୍ମର ଅବତାର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଆଦି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ତୁମେ ଯେ ବ୍ରହ୍ମା ନାମରେ କଥା କହୁଛ, ମୋତେ ଏହି ବିଷୟରେ ଶଂକା ଅଛି। ତାଙ୍କର ଆସନ ପାଇଁ ପୃଥିବୀ ପଦ୍ମ ଭଳି ଚିହ୍ନିତ। ସେହି ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ବସି, ସେ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି—ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ବ୍ରହ୍ମା ମେରୁ ପର୍ବତର ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି; ଏହାର ବାହାରେ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି।