କଳିଯୁଗରେ, ନିଶ୍ଚୟ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ—ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରମ ଆନନ୍ଦକୁ ଅନୁଭବ କରି, ସେ ପୁନି କହିଲେ—ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆଲୋକରୂପୀ, ସନାତନ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଉଦ୍ଘାଟିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ନୀଳକମଳ ନୟନ ବିଶିଷ୍ଟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରିଥାଏ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜିଜ୍ଞାସୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ତୁମେ ଯାହା କହିଲ, ମୁଁ ମନେ ପଡ଼େଁ; କିନ୍ତୁ ଉଦାହରଣ ଛଡ଼ା, ମୁଁ କିପରି ବୁଝିପାରିବି? ମୋ ମନ ଯେଉଁଠି ଅସ୍ଥିର ଓ ଡୁବୁଛି, ତାହାକୁ କିପରି ସ୍ଥିର କରିପାରିବି? ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ ଦେଖାଅ।” ସନକ ମୁନି, ପରମ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଏଠି ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ବେଦାନ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ତୁମକୁ ଏହି ମାର୍ଗରୁ ପଛକୁ ଫେରାଇପାରିବେ; ସେ ମହାନ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜ୍ୟ।” ତା’ପରେ ସନନ୍ଦନ ମୁନି ମୁକ୍ତିର ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—“ସଂସାର ଶେଷରେ, ଏହି ଆତ୍ମା କେଉଁଠାକୁ ଯାଏ? ଏହି ସୃଷ୍ଟି କିଏ କଲେ—ମୃତ୍ତିକା, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା? କେଉଁଠି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ? ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ନିୟମ କିପରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ? ଏ ଲୋକରୁ ସେ ଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସବୁ କଥା ମୋତେ ନିଷ୍କପଟରେ କହ।" ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ଭୃଗୁ ଋଷିଙ୍କୁ ଭରଦ୍ୱାଜ ପଚାରିଥିଲେ। ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷି, ଭୃଗୁଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ସେ ବସିଥିଲେ, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଏହି ସଂସାରରୁ କିପରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ, ହେ ମାନ୍ୟଦାତା? ସେମାନେ ସର୍ବଦା ଚାକର ଓ ସ୍ୱାମୀର ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ଯିଏ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆନନ୍ଦ, ସେ ନିର୍ଗୁଣ, ନିର୍ମଳ। ଏହି ସମୟ ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ରହ୍ୟ, ପରମ ଆତ୍ମାକୁ କିପରି ଜାଣିପାରିବି? ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆତ୍ମା କିପରି ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ପାଇପାରିବ?” ଏହିପରି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ଭୃଗୁ ଋଷି କହିଲେ—“ପୂର୍ବେ ଯାହାକୁ ମନସ୍ପୁତ (ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ) ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ, ସେହି ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ନିତ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ, ଅକ୍ଷୟ। ସେଉଁଠି, ସେ ଦେବତା ପ୍ରଥମେ ଏକ ମହାତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯାହା ନାମରେ ପରିଚିତ। ଆକାଶରୁ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଜଳରୁ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତା’ପରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଏକ ଦିବ୍ୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଦ୍ମ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ‘ଅହଂକାର’, ସମସ୍ତ ଜୀବର ମୂଳ ଓ ଆତ୍ମା। ସେଉଁଠି, ପାହାଡ଼ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଅସ୍ଥି, ପୃଥିବୀର ମାଟି ଓ ମସି ତାଙ୍କର ମଜ୍ଜା; ବାୟୁ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ନାଡ଼ି। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଆକାଶ, ପାଦ ପୃଥିବୀ, ହାତ ଦିଗମାନ୍ୟ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ୍ ଅନନ୍ତ ନାମକ ବିଷ୍ଣୁ। ସେଉଁଠିଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଯଦି ତୁମେ ଏହି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ଏହି ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ; ତୁମର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର। ସେ ଆନନ୍ଦମୟ ଲୋକ, ଅନେକ ଆଧାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କିନ୍ତୁ ସେଉଁଠି ପ୍ରାପ୍ତି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ସୂର୍ୟର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଜ୍ୱଳମାନ। ସେଠା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଓ ଅସୀମ; ଏହି ବିଷୟ ମୋତେ କହ। ଏହି ଆକାଶ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ମାପିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। କହାଯାଏ, ଅନ୍ଧକାରର ଶେଷରେ ଜଳ, ଜଳର ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି; ତା’ପରେ ପୁନି ଆକାଶ, ଆକାଶର ଶେଷରେ ପୁନି ଜଳ। ଏହି ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଓ ଜଳର ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।