କଳି ଯୁଗରେ କିଏ ଚାହିଦାରହିତ, କିଏ ଚାହିଦାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—କଳି ତାଙ୍କୁ କେବେ ଭୟଭୀତ କରିପାରେନି। ଏହି ଲୋକମାନେ ଶିବଙ୍କ ସମାନ, ଏଠାରେ ଆଉ କୌଣସି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଭୟଙ୍କର କଳି ଯୁଗ ଆସେ, ଯେ ନିର୍ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ କେବେ ତଳେ ପଡ଼ିନାହିଁ। ଭୟଙ୍କର କଳି ଯୁଗ ଆସିଲାବେଳେ, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ନାହିଁ, ଏଠି କେବଳ ହରିଙ୍କ ସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ଏକତା ଆସେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଯେଉଁଥିରେ ସାଧାରଣ ଭାବେ ପଠନ୍ତି, ସେମାନେ କଳିର ପ୍ରଭାବରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ। କେବଳ ଏହି ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ କଳିର ଅସୁବିଧା ନାହିଁ। ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନ୍ତି। ଏଠି ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ କଳିର ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭୟଙ୍କର କଳି ଯୁଗରେ ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ। ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ଥିବା ଲୋକମାନେ ହରିଙ୍କ ସ୍ମରଣ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ନରକ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ପବିତ୍ରତା ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ହରିଙ୍କ ନାମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଯେପରି ଅନୁପ୍ରେରିତ ହୁଅ, ସେପରି କାର୍ଯ୍ୟ କର। ନାରାୟଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ତାଙ୍କର ସବୁ କିଛି ବଡ଼ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କରେ କେବଳ ହରିଙ୍କ ସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଆସେ। ଏହି ଜଗତରେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହି ଭକ୍ତମାନେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମହାତ୍ମା, ଶୁଭାଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଉପକୃତ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଉଥିବା। ତିନି ଜଗତ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯିବା ଏହି ଲୋକମାନେ ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ; ଆଉ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଧିକ କଥା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ହରିଙ୍କ ନାମରେ ଭକ୍ତି ଥିବା ମାନବମାନେ କଳିର ପ୍ରଭାବରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ। କଳିରେ ନିଶ୍ଚିତ, ନିଶ୍ଚିତ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଉତ୍ତମ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭୂତି ପାଇଁ, ସେ ପୁନି କହିଲେ—ଉଚ୍ଚତମ, ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ, ଜଗତର ଆଲୋକ, ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି। ଯେ ଶତପତ୍ର ନୟନ ହରିଙ୍କୁ ଶ୍ରୀ ମନେ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରିଥାଏ। "ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିଛି; କିନ୍ତୁ ଉଦାହରଣ ଛଡ଼ା, କିପରି ବୁଝିପାରିବି?" "ମନ ଯେଉଁଠି ଅସ୍ଥିର, ତାହା ସ୍ଥିର କିପରି ହେବ?"—ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସନକା, ଉଚ୍ଚତମ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ ବେଦାନ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତୁମକୁ ପଛକୁ ଫେରାଇପାରିବେ; ଉନ୍ମତ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସବୁଠୁ ଅଧିକ ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ। ତାପରେ ସନନ୍ଦନ ମୋକ୍ଷ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। "ବିଲୟ ସମୟରେ ଏହା କିଏଠିଯିବ? ମୋତେ କହ, ସନନ୍ଦନ। ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ସହିତ—ଏହି ଜଗତ କିଏ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ? ପବିତ୍ରତା ଓ ଅପବିତ୍ରତା କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ? ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ନିୟମ କିପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ? ଏହି ଜଗତରୁ ଉଉ ଜଗତକୁ, ସବୁ କଥା ମୋତେ ବିସ୍ତାର କର।" ଭୃଗୁଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରିତ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଭରଦ୍ୱାଜ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଭୃଗୁ ଋଷି ଉପବିଷ୍ଟ, ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ସଂସାରରୁ ମୋକ୍ଷ କିପରି ଆସେ, ମହାନ୍ ବନ୍ଧୁ?" ସେମାନେ ସେବକ ଓ ମାଲିକ ଭାବରେ ନିତ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ସେ, ଜଗତର ଆନନ୍ଦ, ଗୁଣହୀନ ଓ ଦୌଷ ଶୂନ୍ୟ। ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି, କଳା ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଥିବା ଉଚ୍ଚତମ ଆତ୍ମା କିପରି ଜଣାଯିବ? ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆତ୍ମା, ଯେଉଁଠି ଅଭିନ୍ନତାକୁ ଉଲ୍ଲଂଘି, ବ୍ରହ୍ମ ସାଥିକିପରି ଏକତା ପାଇପାରିବ?