ଗଙ୍ଗା ଜଳର ଏକ ତିପ୍ପାଣି ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କଲେ ଯେତେ ଉପକାର ମିଳେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ଶୋଳାଂଶ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଗଙ୍ଗା ସ୍ନାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା କେବଳ ପାପୀ ମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ। ଯେପରି ବୃଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେପରି ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଏକ ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଅଛି, ଯାହା ବେଦିର ଅର୍ଧ ତଳେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି; ଏହାକୁ ଜାଣିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ଏଠାରେ କହିବାକୁ ଅଧିକ କିଛି ନାହିଁ—ଏହି ସ୍ଥାନ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସଦୃଶ ରୂପ ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରୁ ଯେଉଁମାନେ ଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଅନେକ ହଜାର ଲୋକଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି। ଏହି ଦେହର ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ ହୁଅନ୍ତି। ଗଙ୍ଗା ଜନ୍ମା ଭୂମି ଏହି ପ୍ରଥିବୀକୁ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ନେଇଯାଏ। ଧର୍ମ ପ୍ରଚାରକଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିସହିତ ମୂଳ ଜନ୍ମା ଧରି ମୁଣ୍ଡରେ ଧରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହିପରି ଭାବନା କେବଳ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଧାମ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏଠି ଏପରି ଶକ୍ତି ଯେ, ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅଟକାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ—ଅନ୍ୟ କେହି କି କରିପାରିବେ? କେତେକ ଲୋକ ତ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଂଗମରେ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି। ଏହିପରି ତୁଳସୀ ଓ ହରିଙ୍କ ମହିମା ବଖ୍ୟାନକାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସେପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ମେଷ, ବୃଷଭ ଓ ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ପବିତ୍ର କରେ। ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା, କାବେରୀ, କାଳିନ୍ଦୀ, ବହୁଦା ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବରେ ସ୍ମୃତି ହୁଏ। ଏହିପରି ଏହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି। ସେ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ସେ ପବିତ୍ରତାର ମୂର୍ତ୍ତି—ତେବେ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ କାହିଁକି ସେବନ କରୁନାହାନ୍ତି? ଭାରତର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କାଶୀ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉପସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି କାଶୀର ସ୍ତୁତି କେତେ ଅଧିକ। ଏଠି ସମସ୍ତ ପାପ ଛାଡ଼ି ଲୋକମାନେ ଶିବ ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି। ଅନେକ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଦୁଃଖରହିତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଶିବ ରୂପକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଏକମାତ୍ର ସାମ୍ରାଟ୍ ହୋଇ କାଶୀକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି। କାଶୀ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚାରିପ୍ରକାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ—ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ—ସହଜରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏଠି କେବଳ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ଲୋକମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସ୍ନାନ, ପାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ପବିତ୍ର କରି ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀକୁ ନେଇଯାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ରୂପ ମହିମାକୁ କେମିତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯିବ? ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ନାହିଁ; ମୂଢ଼ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକମାନେ ମାତ୍ର ଏହାକୁ ବିଭାଜନ କରନ୍ତି। ଅଜ୍ଞାନ ର ସାଗରରେ ଡୁବିଥିବା ପାପୀମାନେ ବିଭେଦ କରନ୍ତି। ଯୁଗ ଶେଷରେ ହରି ରୁଦ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶେଷରେ ହରା (ଶିବ) ଏହି ତିନିକୁ ଲୟ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବିଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ଏହି—ଯେଉଁମାନେ ଏହି ମହିମାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠି ଜନାର୍ଦନ ସଦା ଲିଙ୍ଗ ରୂପେ ବିରାଜିତ।