ଏକ ଦିନ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଂସାରୀ ଜୀବନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ତିର ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ। ସେ ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କର ଜନୀମାନେ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ। ଅନ୍ୟର ଧନ ଚୁରି କରି, ସେ ମନ ଲଗାଇ ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ସହିତ ରହିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଜୀବନରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖୀ ହେଲେ ଏବଂ ଏହି ଦୁଃଖରେ, ଏକ ଦିନ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଧାରଣ କରି, ଏତେ ବଡ଼ ପାପ କରିଛ।’’ ଏହି ଦୁଷ୍ଟତାରେ ସେ ଭାଇକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଠାଣିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ହାତରେ ତଳୱାର ଧରିଲେ। ସେତେବେଳେ ସହରର ଲୋକମାନେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ସୁମାଳୀଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। କିନ୍ତୁ, ଭାଇପ୍ରତି ମୋହବଶତଃ, ସେ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ପରେ ସେ ତାଙ୍କର ଧନ ଦୁଇଭାଗ କରି, ଏକ ଭାଗ ନିଜେ ନେଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟଭାଗ ଭାଇକୁ ଦେଲେ। ଏହି ଅଭିମାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅସାଧୁ, ଚଣ୍ଡାଳ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସହିତ ଏକାଠି ବସି ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଯେପରି ବଡ଼ ପିଚୁମଣ୍ଡ ଗଛ ଫଳରେ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାଉଁଁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଖାଏନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଅସାଧୁମାନେ ସହିତ ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ। ମଦପାନରେ ମସ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଗୋମାଂସ ଓ ଅନ୍ୟ ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ଖାଉଥିଲେ। ଏହିପରି ଅନ୍ୟାୟ କାରଣରେ ରାଜା ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଦୁଃଖ ଦେଇଲେ, ତେଣୁ ସେ ଏକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଳାଇଗଲେ। ଯଦିଓ ସେ ଅସାଧୁମାନେ ସହିତ ମିଶିଗଲେ, କିନ୍ତୁ କିଛି ଶୁଭ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି, ସେ ଅତି ଉଦାର ଭାବରେ ଭିକ୍ଷୁମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ସଦା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ ସେମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାତା ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନେ ମାନେ ଚିନ୍ତାମଣି ଫଳର ସମସ୍ତ ଫଳ ଅମରମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ସେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୃହରେ ନିଷ୍ଠାରେ ସେବା କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଦୁଇ ଭାଇ—ଯଜ୍ଞମାଳୀ ଓ ସୁମାଳୀ—ଏକେ ସମୟରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ତାଙ୍କ ପରେ, ହରି ଦେବତା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ରଥ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଅନେକ ମହାମୂଳ୍ୟ ଭୂଷଣ ଧାରଣ କରି, କାମଧେନୁ ଦେଉଁଥିବା ଦିବ୍ୟ ଧନ୍ୟରେ ପୋଷିତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ପଥରେ ବିଷ୍ଣୁଧାମକୁ ବଢ଼ୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଏକ ମଣିଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଏଠାରୁ ସେଠାକୁ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ଅସହାୟ ଭାବେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ହାତ ଜୋଡି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଏହି ଦଣ୍ଡିତ ଅବସ୍ଥାରେ କିଏ ଅଛନ୍ତି?” ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଏହି ତୁମ ଭାଇ ସୁମାଳୀ, ଯିଏ ପାପୀ।” ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲା। ସେ ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଏହାର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କ'ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି? ତୁମେ ମୋର ଆତ୍ମୀୟ, ଏହି ଉପାୟ କୁହ।” ତେବେ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କହିଲେ: “ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାଥ ଦେଇ ମିତ୍ରତା ହୁଏ; ଭଲ ଲୋକମାନେ ତିନି ପଦ ଚାଲିଲେ ମଧ୍ୟ ମିତ୍ରତା ହୁଏ, କିନ୍ତୁ କେତେବେଳେ ମିତ୍ରତା, କେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁତା ହୁଏ। ଏହିଠାରେ ଏଉଁଠି, ଯେଉଁଠି ଏହା ମୋର ଭାଇ, ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରିବ କି ନାହିଁ, ଏହା କୁହ।” ତେବେ ଦେବତାମାନେ ହସି ହସି ଯଜ୍ଞମାଳୀଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ଏକ ଉପାୟ କହିବି, ଯାହା ଭକ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ। ସୁମାଳୀ ଅନେକ ପାପ କରିଛନ୍ତି। ଏକଥା ସତ୍ୟ, ଏକଦିନ ସେ ପରିବାରରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ଓ ବ୍ୟଥାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ବର୍ଷା ପଡ଼ିଥିଲା, ସେଠାରେ ମାଟି ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେଠା ଅଞ୍ଚଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲା। ଏକ ସାପ ତାଙ୍କୁ ଡ଼ସିଲା ଏବଂ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ। ପରେ ସେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ ହରିଙ୍କୁ ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଲାଭ କଲେ।