ଏଠି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଦ୍ୱିଜଜନ, ଏଠାରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆନନ୍ଦ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ । ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଅକ୍ଷତ ଓ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ । ନିଜ ମନରେ ଅକ୍ଷୟ ଭଗବାନ୍କୁ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଦେଖି, ସେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ । ‘ମୁଁ ସେଇ’ ବୋଲି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଜାଣି, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କଲେ । ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ସଦା ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ରହିଲେ । ବାରାଣସୀ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ପରମ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କଲେ । କର୍ମର ବନ୍ଧନ ଛିନ୍ଦି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ସେ ପବିତ୍ର ହେଲେ । ଏହିପରେ ଆସନ୍ତୁ, ଯଜ୍ଞମାଳୀ ଓ ସୁମାଳୀଙ୍କ କଥା କୁହିବାକୁ । ସେ ସମୟରେ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ ସମ୍ପତ୍ତିର ଅଂଶ ଦୁଇଭାଗ କରି ଦେଲେ । କିନ୍ତୁ, ଏହି ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ସେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଓ ଅତିଅନ୍ତ ବ୍ୟୟ କରି ନଷ୍ଟ କଲେ । ସେ ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ସହ ମୋହିତ ହେଲେ ଓ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ ହେଲେ । ଅନ୍ୟର ଧନ ଚୋରି କରି, ସେ ବେଶ୍ୟାଙ୍କୁ ତନ୍ମୟ ହେଲେ । ଏହାରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଏକା, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ନେଇ, ବଡ଼ ପାପ କରିଛ ।” ଏହିପରି ଭାବେ ଭାଇକୁ ମାରିବାକୁ ଠାଣ୍ଡ ମାନି, ତାଙ୍କ ହାତରେ ତଳୱାର ନେଲେ । ଏହା ଦେଖି ସହରବାସୀ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ, ସୁମାଳୀଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଦେଲେ । କିନ୍ତୁ, ଭାଇପ୍ରତି ମୂଢ଼ ମମତା ଦ୍ୱାରା, ସେ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ । ଏହା ପରେ, ସେ ଆଧା ଧନ ନିଜେ ରଖି, ଆଧା ଛୋଟ ଭାଇକୁ ଦେଲେ । ଅଭିମାନୀ ହୋଇ, ସେ ମୂର୍ଖ, ଚଣ୍ଡାଳ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସହ ଏକଠି ଖାଇଲେ । ଯେପରି ଫଳେ ଭରିଥିବା ପିଚୁମଣ୍ଡ ଗଛକୁ କେବଳ କାଉଆମାନେ ଖାଏ, ସେହିପରି ସେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସହ ମିଶିଲେ । ମଦ ପିଇ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଗୋମାଂସ ଓ ଅନ୍ୟ ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ଖାଇଲେ । ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଣେ ବିରାନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଳାଇଲେ । ଶୁଭ ସଂଗତି ଦ୍ୱାରା ସ୍ପୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ଅନିୟମିତ ଭାବରେ ଭିକ୍ଷା ଦେଲେ । ସେ ସଦା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଭଲ ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି ଏକାଗ୍ର ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ ଓ ଧର୍ମର ପଥ ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ କାମଧେନୁ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଫଳ କେବଳ ଦେବତାମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି । ସେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୃହରେ ଶେବାରେ ଲାଗିଥିଲେ । ଏମିତି ଯଜ୍ଞମାଳୀ ଓ ସୁମାଳୀ, ଦୁଇଜଣ ଏକେ ସମୟରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ । ହରି ଦେବତା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ରଥ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ପରିଚାରକ ଥିଲେ । ସେ ଦେବମଣ୍ଡଳୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ସ୍ତୁତି କଲେ । ଅଦ୍ଭୁତ ଭୂଷଣ ଧାରଣ କରି, କାମଧେନୁ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ହୋଇ, ସେ ଦିବ୍ୟ ପଥେ ବିଷ୍ଣୁ ଧାମକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ରାସ୍ତାରେ ଏକ ମଣିଷକୁ ଦେଖିଲେ । ସେ ଲୋକଟି ଏଠୁ ଉଠୁ ଏଠାକୁ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ଅସହାୟ ଭାବେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା । ହାତ ଯୋଡ଼ି ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିବା ଦୂତମାନେ ଯେଉଁ ଜଣକୁ ନେଉଛନ୍ତି, ସେ କିଏ?” ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଏହି ସୁମାଳୀ, ତୁମ ଭାଇ, ଯିଏ ପାପୀ ।” ଏହା ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖିତ ହେଲା ଓ ସେ ପୁନି ପଚାରିଲେ—“ଏହା ପାଇଁ କି ଉପାୟ ଅଛି, ତୁମେ ମୋର ବନ୍ଧୁ ହେଉଛ ।” ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସାତ ଡଗରେ ମିତ୍ରତା ହୁଏ, ଭଲ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତିନି ଡଗରେ ମିତ୍ରତା ହୁଏ । କିନ୍ତୁ, ଭଲ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକଠି ଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ମିତ୍ରତା ଓ ଶତୃତା ଦୁଇଁଟି ଥାଏ ।