ଏକ ଦିନ, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ନିଜ ଜୀବନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—"ମୁଁ କିଏ? ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ କ'ଣ?" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ମନରେ ଆଣି, ସେ ଦିନ ଓ ରାତି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ଲିନ ହେଲେ, କ୍ଷୀଣ ହେବାକୁ ମାନିଲେ ନାହିଁ। ପୁନର୍ବାର ସେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ନମସ୍କାର କରି ଏପରି କଥା କହିଲେ—"ମୁଁ କିଏ? ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ କ'ଣ? ମୋର ଜନ୍ମ କ'ଣ? ମୋତେ ଏହା କହିଦିଅ।" "ଅଜ୍ଞାନର ପବନରେ ଚଳିତ ମନ କିପରି ସତ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ?"—ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। "ଅହଂକାର ଓ ମନର କାର୍ଯ୍ୟ ଆତ୍ମାର ସାଥିକୁ ନୁହେଁ, ହେ ଜ୍ଞାନୀ।" "ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଜାତି ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣର ଅଭାବ, ମୁଁ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବି?" "ମୁଁ ଯେଉଁଠି ରୂପ ନାହିଁ ଓ ଅପରିମିତ, କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବି?" "ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି କହାଯାଏ?" "ଅନନ୍ତ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜନ୍ମ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ?" "ଏଠି କେବଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।" "ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଅକ୍ଷତ ଓ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି, ସମସ୍ତ ଏହି ବ୍ରହ୍ମରେ ଭରିଯାଏ।" ଏପରି ଅନୁଭବ ଆସିଲାପରେ, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଅମର ଭଗବାନ ବୋଲି ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। "ମୁଁ ସେଇ" ବୋଲି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରି, ପରମ ଶାନ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେ ସଦା ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହେଲେ। ପରେ, ସେ ବାରାଣସୀ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ପରମ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ। କର୍ମର ବନ୍ଧନ କାଟି ଆନନ୍ଦ ପାଇ, ସେ ପବିତ୍ର ହେଲେ। ଏଉଁଠି, ଯଜ୍ଞମାଳୀ ଓ ସୁମାଳୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିବରଣ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସେ ସମୟରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଭାଉଣିଙ୍କୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଧନ ଦେଲେ। ଦ୍ୱିଜ, ଏହି ଧନକୁ ସେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଓ ଅତିରିକ୍ତ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ସେ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଉପରେ ମୋହିତ ହେଲେ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଜନାନୀଙ୍କୁ ଆକୁଞ୍ଚିତ ହେଲେ। ଅନ୍ୟର ଧନ ଚୋରି କରି, ସେ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଉପରେ ନିବେଶ କଲେ। ଏହି ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖୀ ହେଲେ ଓ ଭାଉଣିଙ୍କୁ କହିଲେ—"ତୁମେ ଏକା, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ପାପ କରିଛ।" ସେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଠାରେଇ, ହାତରେ ତଳୱାର ନେଲେ। ଏହା ଦେଖି ନଗରବାସୀ ରାଗି, ସୁମାଳୀଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ଭାଉଣି ପ୍ରତି ଭ୍ରାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ନେହ ଦ୍ୱାରା, ସେ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ପରେ, ଧନର ଅର୍ଦ୍ଧ ନିଜେ ଧରି, ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଉଣିଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଅହଂକାରପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ମୂଢ଼, ଚଣ୍ଡ ଓ ଅପସଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ଖାଇଲେ। ପିଚୁମଣ୍ଡ ଗଛ ଫଳରେ ଭରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ କାଉଁ ତାହା ଉପଭୋଗ କରେ। ମଦ୍ୟପାନରେ ମତାଳ, ସେ ଗୋମାଂସ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖଦାୟକ ଜିନିଷ ଖାଇଲେ। ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପୀଡିତ ହେଇ, ସେ ଏକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଳାଇଗଲେ। ସତ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହି, ସେ ଅନିୟମିତ ଭାବେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ। ସେ ସଦା ଧର୍ମରେ ନିବେଶିତ ରହି, ସତ୍ଜନଙ୍କ ଯତ୍ନରେ ଲିନ ହେଲେ। ଯେଉଁଠି ଦାନ ଓ ଧର୍ମର ପଥ ଅନୁସରଣ ହୁଏ, ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେଉଁଠି କାମଧେନୁର ଫଳ କେବଳ ଅମରମାନେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ସେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୃହରେ ସେବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ରହିଲେ। ଯଜ୍ଞମାଳୀ ଓ ସୁମାଳୀ, ଦୁଇଁ ଏକା ସମୟରେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ। ହରି ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥ ପଠାଇଲେ, ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରି ସମ୍ମାନ କଲେ।